Η ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

Η ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

Το θέμα της ομιλίας είναι η Ψυχολογία της Παχυσαρκίας. Θα αρχίσω με τη γνώμη του Αριστοτέλη ο οποίος πίστευε και δίδασκε ότι η ψυχή του ανθρώπου είναι η μορφή του σώματος. Το βασικό στοιχείο της ψυχής είναι ότι κάνει το σώμα ένα οργανικό σύνολο, έχοντας ενότητα σκοπού. Κατά τον φιλόσοφο Bertrand Russel, η ατομικότητα του ανθρώπου συνδέεται με το σώμα και την παράλογη ψυχή, ενώ η λογική ψυχή ή νους είναι θεία και απρόσωπη.
Αλλά και στη χριστιανική ορθόδοξη πίστη μας, το σώμα είναι ο ναός της ψυχής μας. Κατά την ψυχανάλυση το σώμα του ατόμου σχηματίζεται από τις ενστικτώδεις ορμές του. Μετά τη γέννηση του παιδιού το πρώτο στάδιο της ψυχοσυναισθηματικής του ανάπτυξης είναι το στοματικό. Αρχίζει με τη γέννηση του παιδιού και διαρκεί περίπου 18 μήνες. Κατ’ αυτό το στάδιο, τις πρώτες εβδομάδες, η διατροφή είναι το σημαντικότερο πράγμα στη ζωή του παιδιού. Στην περίοδο αυτή το στόμα και η γύρω του περιοχή, αποτελούν το σημαντικότερο σημείο του σώματος του. Ο θηλασμός στο στήθος της μητέρας και η εισροή της τροφής στο στόμα προκαλούν στο παιδί μεγάλη ευχαρίστηση και η επιθυμία του να συνεχιστεί και να επαναληφθεί αυτή η ευχαρίστηση υπάρχει ακόμη και όταν το παιδί έχει χορτάσει.
Σύντομα ανακαλύπτει πως βυζαίνοντας το δάχτυλο του μπορεί και πάλι να προσφέρει στον εαυτό του την ευχαρίστηση αυτή, ανεξάρτητα από τη λήψη τροφής και από το πρόσωπο που το τρέφει.
Την περίοδο αυτή, η ηδονική δραστηριότητα του στόματος δεν περιορίζεται μόνο στη λήψη τροφής και στην πιπίλα. Το παιδί συμπεριφέρεται σαν να ήθελε να γνωρίσει με το στόμα του κάθε τι που μπορεί να του είναι προσιτό. Δαγκώνει, γλύφει, και δοκιμάζει όλα τα αντικείμενα που μπορεί να αγγίξει, ιδιότητες ανεπιθύμητες βέβαια για τους ενήλικους του περιβάλλοντος του, μια και έτσι δυσκολεύεται πολύ η διατήρηση της καθαριότητας και δημιουργούνται πολλοί κίνδυνοι για την υγεία του. Αυτή η προτίμηση του στόματος ως πηγή ευχαρίστησης διαρκεί περίπου 18 μήνες ή και περισσότερο.
Σχετικά γράφει ο S. Freud, ο πατέρας της ψυχανάλυσης, σε κάποια εργασία του. «Η εκμύζηση και το πιπίλισμα που παρουσιάζονται ήδη στο βρέφος και είναι δυνατόν να επιζήσουν μέχρι της εφηβικής ηλικίας, μερικές δε φορές και σ’ ολόκληρη τη ζωή, συνίστανται από μια ρυθμικά επαναλαμβανόμενη κίνηση των χειλιών και η οποία δεν έχει ως σκοπό την αναρρόφηση κάποιας τροφής. Ένα τμήμα των χειλιών, η γλώσσα, μια άλλη περιοχή του δέρματος, πολλές φορές ο αντίχειρας, καθίστανται αντικείμενα εκμύζησης».
Φαίνεται καθαρά πως το παιδί, όταν πιπιλάει, αναζητάει σ' αυτή την πράξη κάποια ευχαρίστηση. Αρχικά η ευχαρίστηση αυτή ήταν συνδεδεμένη με τον κορεσμό της πείνας, με μια δηλαδή λειτουργία η οποία χρησιμεύει στη διατήρηση της ζωής, από την οποία διαχωρίζεται και ανεξαρτητοποιείται πολύ αργότερα.
Και συνεχίζει ο S. Freud. «Όλα τα παιδιά δεν πιπιλάνε. Μπορεί κανείς να υποθέσει πως το ιδίωμα αυτό συναντάται στα παιδιά στα οποία η αισθαντικότητα της ζώνης των χειλιών είναι κληρονομικά πολύ ανεπτυγμένη. Εάν η αισθαντικότητα αυτή επιμείνει, το παιδί αυτό θα έχει κλίση προς το ποτό και το κάπνισμα όταν μεγαλώσει. Εάν όμως η αισθαντικότητα αυτή δεν επιμείνει αλλά για κάποιους λόγους απωθηθεί, τότε το παιδί θα δοκιμάσει αποστροφή για τις τροφές και θα παρουσιάσει ανορεξία και ίσως και εμετούς. Πλήθος γυναικών, τις οποίες θεράπευσα, γράφει ο Freud και οι οποίες υπέφεραν από διαταραχές ανορεξίας, υστερικό φούσκωμα, αίσθημα σφιξίματος στο λαιμό, εγκεφαλικούς ιλίγγους, είχαν επιδοθεί με πάθος στην εκμύζηση κατά τη διάρκεια της παιδικής τους ηλικίας». Εν συνεχεία το παιδί μεγαλώνει, περνάει από άλλα στάδια ψυχοσυναισθηματικής ανάπτυξης και ξεχνάει ή απωθεί τις ευχαριστήσεις και τις εικόνες του στοματικού σταδίου.
Στην ψυχική ζωή, όμως, τίποτε που είχε διαμορφωθεί πριν δεν μπορεί να εξαφανιστεί, όλα διατηρούνται κατά κάποιον τρόπο, και κάτω από κατάλληλες συνθήκες, πχ. με μια εκτεταμένη επαναστροφή, μπορούν να εμφανιστούν πάλι στο προσκήνιο. Έτσι, λοιπόν, απωθημένες επιθυμίες κατά το στοματικό στάδιο μπορεί να επανέρχονται στη ζωή του ανθρώπου σε οποιαδήποτε ηλικία και να προκαλούν ανορεξία, ή υπερφαγία, ή τάση για κάπνισμα ή για ποτά.
Κατά το στοματικό, στάδιο το παιδί σε σχέση με τη μητέρα παρουσιάζει φαντασιώσεις μέσα από εικόνες μύζησης και απορρόφησης. Το στήθος της μητέρας είναι η θεμελιώδης εικόνα; Με το στήθος εκφράζεται το σύνολο όλων των ικανοποιήσεων και όλων των φόβων του παιδιού. Με αυτό το παιδί παίρνει τη ζωή, την τροφή, την αγάπη, την ζεστασιά από την καλή μητέρα, ενώ από την ακατάλληλη μητέρα παίρνει την ανασφάλεια και την απόρριψη.
Γι’ αυτό ο θηλασμός και ο απογαλακτισμός χρειάζονται μεγάλη προσοχή. Γνωρίζουμε τον μεγάλο αριθμό των παιδιών που πιπιλίζουν το δάχτυλο τους για να παρηγορηθούν ακόμη και σε μεγαλύτερες ηλικίες από το σύνηθες. Διάφοροι αδέξιοι χειρισμοί από τους γονείς, κυρίως από την μητέρα και γενικά από το περιβάλλον, κατά την ανατροφή του παιδιού στο στάδιο αυτό, προκαλούν διάφορες διαταραχές και καθηλώσεις, οι οποίες απωθούνται στο ασυνείδητο, δηλαδή περιπίπτουν σε αμνησία.
Αυτές οι απωθήσεις και οι καθηλώσεις εάν ευνοηθούν από κατάλληλες συνθήκες μπορεί να γίνουν τα θεμελιώδη αίτια τα οποία προκαλούν στον άνθρωπο διάφορες συμπεριφορικές συνήθειες ή διαταραχές γύρω από την πρόσληψη της τροφής, όπως πχ. υπερφαγία ή ανορεξία.
Υπάρχει γενικά η εντύπωση ότι τα παχύσαρκα άτομα παρουσιάζουν ορισμένες ομοιότητες στη συμπεριφορά τους. Σύμφωνα με την κοινή γνώμη οι παχύσαρκοι είναι χαρούμενα και καλοπροαίρετα άτομα. Απολαμβάνουν γενικά τη ζωή, όπως και το καλό και πλούσιο φαγητό. Είναι δηλαδή Bons Vineurs. Αυτή η δημοφιλής γνώμη μπορεί να ισχύει για ένα μεγάλο αριθμό ενηλίκων παχύσαρκων, όμως δεν ισχύει για το παχύσαρκο παιδί και τον παχύσαρκο έφηβο. Αντιθέτως, τα παχύσαρκα παιδιά είναι βασικά δυστυχή και δυσπροσάρμοστα. Ντροπαλά, αποτραβηγμένα, βραδυκίνητα. Είναι εκτεθειμένα στις κοροϊδίες και τα πειράγματα των άλλων παιδιών. Αποφεύγουν πολλά παιχνίδια και ασκήσεις. Γενικά η παχυσαρκία επηρεάζει την κοινωνική ζωή του παιδιού.
Η ιδιαίτερη συμπεριφορά των παχύσαρκων παιδιών συνίσταται σε κάποια ανωριμότητα του χαρακτήρα, υπερεξάρτηση από τους γονείς κυρίως από τη μητέρα, και μειωμένη επιθετικότητα. Μελέτες γύρω από τους γονείς των παχύσαρκων παιδιών, έδειξαν ότι πολλοί πατέρες ευρέθησαν ότι ήσαν αδύναμοι και μαλακοί, παθητικοί γενικά, χωρίς ιδιαίτερες φιλοδοξίες. Ήσαν ανίκανοι να δώσουν θετικές κατευθύνσεις στα παιδιά τους.
Οι μητέρες γενικά των παχύσαρκων παιδιών είναι κυριαρχικές στη ζωή και στην οικογένεια. Προσπαθούν να δημιουργήσουν για τα παιδιά τους μια εύκολη ζωή την οποία αισθάνονται ότι αυτές δεν είχαν, και ότι είχαν στερηθεί την αφθονία την οποία θέλουν να δώσουν στα παιδιά τους. Δίνουν δε ιδιαίτερη έμφαση στην παροχή τροφής. Εν τούτοις, αυτή η έκφραση αγάπης και αφοσίωσης δεν μπορεί να κρύψει την υποκείμενη ανασφάλεια, κτητικότητα, και συχνά επιθετικότητα της μητέρας προς το παιδί.
Η μητέρα έχει επείγουσα ανάγκη να κρατάει το παιδί εξαρτημένο και να κατέχει την αγάπη του και την αφοσίωση του αποκλειστικά. Δυσαρεστημένη και απογοητευμένη από τη συζυγική της ζωή, επικεντρωμένη στο σπίτι της και στο παιδί της, περιμένοντας να πάρει προσωπική ικανοποίηση στις φιλοδοξίες της.
Κρατώντας το παιδί της σε στενή προσωπική επαφή και συνεχώς καθοδηγώντας το, το ανατρέφει ώστε αυτό να επιζητεί την διαρκή προσοχή της. Έτσι το εμποδίζει να αναπτύξει την προσωπική του ανεξαρτησία και να δημιουργήσει ικανοποιητικές σχέσεις με τον εξωτερικό κόσμο στον οποίο αυτή δεν βρήκε την ασφάλεια.
Η μελέτη της οικογένειας των παχύσαρκων παιδιών αναδεικνύει την ύπαρξη παραγόντων, οι οποίοι προκαλούν επιβράδυνση της προσωπικής ανάπτυξης του παιδιού και οδηγούν σε ελαττωμένη δραστηριότητα και υπερφαγία. Το σπίτι δεν εκπλήρωσε τις βασικές του ανάγκες, δηλαδή να αγαπηθεί και να γίνει αποδεκτό για την προσωπική του αξία, όπως επίσης να μεγαλώσει και να αναπτυχθεί σε αρμονία με τις ικανότητες του.
Η ανάπτυξη είναι μια ενεργητική λειτουργία. Είναι η δημιουργική δύναμη, η οποία διαφοροποιεί το ένα άτομο από το άλλο. Περιλαμβάνει για το παιδί σταθερές αλλαγές των δυνατοτήτων του και των προσωπικών του σχέσεων. Με την προοδευτική ωρίμανση γίνεται όλο και πιο αξιόπιστο, αναλαμβάνει υπευθυνότητες για τον εαυτό του και βρίσκει ικανοποίηση εκφράζοντας τις δημιουργικές ορμές του. Αυτή η ανάπτυξη είναι διαταραγμένη στο παχύσαρκο παιδί. Πρέπει να θεωρείται βασική αδυναμία στη συμπεριφορά του το γεγονός ότι δεν εξεγείρεται εναντίον της υπερβολικής προσφοράς τροφής και της παρατεταμένης υπερπροστασίας. Τα δέχεται ευχαρίστως γιατί η θεμελιώδης στάση του απέναντι στο περιβάλλον είναι να ζητάει συνεχώς. Παραδίνεται στη συνεχή και υπερβολική ικανοποίηση στο πρωτόγονο επίπεδο του στοματικού σταδίου, στο οποίο παλινδρομεί και είναι απρόθυμο να παραιτηθεί από τις ικανοποιήσεις και την ασφάλεια που παρέχει το στάδιο αυτό. Στην υπερφαγία το παχύσαρκο παιδί βρίσκει διέξοδο για την επιθετικότητα του και τα εχθρικά αισθήματα του. Είναι ένα όπλο με το οποίο αντιμετωπίζει ψυχοτραυματικές εμπειρίες, αποτυχίες και απογοητεύσεις.
Η παχυσαρκία στην παιδική ηλικία μπορεί, λοιπόν, να κατανοηθεί σαν μια διαταραχή της ωρίμανσης της συνολικής προσωπικότητας και σαν μια σωματική αποζημίωση για τις αντικρουόμενες δημιουργικές ορμές, ενώ το συνολικό μέγεθος του σώματος γίνεται το όργανο της έκφρασης της ψυχολογικής σύγκρουσης. Έτσι γίνεται σαφές γιατί τα παχύσαρκα παιδιά αντιδρούν στις προσπάθειες απώλειας βάρους, παρά τις μεγάλες δυσχέρειες που τους προκαλεί.
Αφενός μεν δεν θέλουν να χάσουν την ευχαρίστηση που τους προκαλεί η υπερφαγία, αφετέρου έχουν άγχος και φοβούνται ότι εάν αδυνατίσουν θα γίνουν μικρά και αδύναμα.
Μια συχνή ψυχολογική διαταραχή, την οποία εμφανίζουν τα παχύσαρκα παιδιά και οι έφηβοι είναι η διαταραχή της εικόνας του σώματος καθώς και η διαταραχή της εικόνας της μάζας του σώματος. Η έννοια εικόνα του σώματος σημαίνει ότι ένας μπορεί να βλέπει το σώμα του σαν μια εικόνα, η οποία έχει σχηματισθεί μέσα του σε συμφωνία με τις ενστικτώδεις στάσεις του.
Τα παχύσαρκα παιδιά που έχουν διαταραχή της εικόνας του σώματος, βλέπουν το σώμα τους εκφράζοντας δυσάρεστα συναισθήματα. Ενώ το μεγάλο μέγεθος του σώματος τους προκαλεί αισθήματα ασφάλειας και δύναμης. Συμβαίνει αρκετές φορές άτομα να έχουν χάσει αρκετό βάρος και να μην αντιλαμβάνονται την αλλαγή του σώματος τους, ακόμη και για μεγάλο χρονικό διάστημα μετά την απώλεια του βάρους.
Αυτό αποτελεί μια ασυνείδητη άρνηση ως προς την απώλεια του βάρους και της μάζας, που συμβολίζουν την ασφάλεια και τη δύναμη και έτσι το άτομο που δεν συνειδητοποίησε την απώλεια του βάρους και του μεγέθους του, αποφεύγει να αισθανθεί μικρός και αδύναμος.
Η παχυσαρκία, η οποία αρχίζει από την παιδική ηλικία και την εφηβεία, λέγεται νεανική, ενώ όταν αρχίζει μετά την ενηλικίωση λέγεται αντιδραστική. Πολλοί ερευνητές συμφωνούν ότι η υπερφαγία παριστά μια προσπάθεια ή να επιτύχει υποκατάστατη ευχαρίστηση, ή να ελαττώσει ανυπόφορο άγχος προερχόμενο από διάφορες συναισθηματικές συγκρούσεις.
Η υπερφαγία, λοιπόν μπορεί να σημαίνει ένα μέσον για τον παχύσαρκο:

1. 1. Να ελαττώσει το άγχος, την ανασφάλεια, την ένταση, την ανησυχία, την αναποφασιστικότητα.
2. 2. Να επιτύχει ευχαρίστηση, ικανοποίηση, επιτυχία.
3. 3. Να ξεφύγει από την μονοτονία και από μια άδεια ζωή.
4. 4. Να απαλλαγεί από τη σύγχυση, την αποστέρηση, την απογοήτευση.
5. 5. Να επιτύχει κοινωνική επιτυχία και αποδοχή.
6. 6. Να εκφράσει επιθετικότητα, η οποία μπορεί να είναι συνειδητή, ασυνείδητη ή απωθημένη. Η απωθημένη επιθετικότητα δημιουργεί άγχος το οποίο οδηγεί σε υπερφαγία.
7. 7. Να ελαττώσει τα αισθήματα ανασφάλειας και κατωτερότητας.
8. 8. Να εκφράσει διαμαρτυρία εναντίον κάποιας αρχής.
9. 9. Να προσελκύσει προσοχή και φροντίδα.

10. Να αποφύγει τον συναγωνισμό στη ζωή.
11. Να ελαττώσει το άγχος από βρεφικές στοματικές ματαιώσεις.
12. Μπορεί να χρησιμεύσει σαν υποκατάστατο για αγάπη.
13. Η παχυσαρκία μπορεί για τον παχύσαρκο να σημαίνει δύναμη και κοινωνική αναγνώριση.
14. Η παχυσαρκία προκαλεί στον παχύσαρκο αισθήματα κατωτερότητας, ανεπάρκειας, και εντροπής. Αυτά τα αισθήματα μπορεί να χρησιμο­ποιηθούν για να δικαιολογήσουν όλες τις αποτυχίες στις διαπροσωπικές σχέσεις του. Επίσης, μπορεί να χρησιμοποιηθούν σαν δικαιολογία για να αποφύγει κοινωνικές επαφές.
15. Η υπερφαγία ή η τροφή μπορεί επίσης να συμβολίζει μια προσπάθεια να ελέγξει κάποια κατάθλιψη.
16. Ή να συμβολίζει μια πρόωρη διαταραχή της σχέσης μητέρας – παιδιού.
Από αυτά βλέπουμε ότι οποιαδήποτε συναισθηματική σύγκρουση μπορεί να καταλήξει στο σύμπτωμα της υπερφαγίας. Όταν υπάρχει το φαινόμενο της υπερφαγίας καταλήγει σε παχυσαρκία. Από αυτά τα οποία αναφέραμε προκύπτει ότι υπερφαγία και ανορεξία έχουν κοινά αρχέγονα ψυχοδυναμικά αίτια. Είναι σαν ένα νόμισμα με δύο όψεις.
Βέβαια ποια όψη θα εμφανισθεί στο συγκεκριμένο άτομο εξαρτάται και από πολλούς άλλους παράγοντες ψυχολογικούς και μη. Έτσι εξηγείται και η μεγάλη δυσκολία η οποία υπάρχει στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας στους περισσότερους ανθρώπους. Επειδή για να την αντιμετωπίσουμε, εκτός από τις διαιτολογικές και φυσικές μεθόδους, πρέπει να επιδράσουμε με ψυχολογικές μεθόδους στα πιο αρχέγονα στάδια του ψυχισμού.
Κάποιος ειδικός ερευνητής της παχυσαρκίας γράφει: «Οι περισσότεροι παχύσαρκοι άνθρωποι δεν θα αρχίσουν θεραπεία, από αυτούς που θα αρχίσουν οι περισσότεροι δεν θα χάσουν βάρος και από αυτούς που θα χάσουν βάρος, οι περισσότεροι θα το ξαναπάρουν».
Πολλοί άλλοι παράγοντες εκτός από την ψυχολογική υπερφαγία την επηρεάζουν. Οι παράγοντες αυτοί είναι ενδοκρινολογικοί, φυσιολογικοί, φυσικοί, βιοχημικοί, βιολογικοί. Επίσης, τελευταία, ενοχοποιείται κάποιο γονίδιο το οποίο προκαλεί προδιάθεση για παχυσαρκία. Η παχυσαρκία θεωρούμενη νόσος πολυπαραγοντική είναι ένας πολύ σοβαρός παράγοντας κινδύνου για επικίνδυνες καταστάσεις και ασθένειες όπως υπέρταση, χοληστεριναιμία, σακχαρώδης διαβήτης, καρδιοαγγειακά νοσήματα, πνευμονοπάθειες, αρθροπάθειες, χολολιθίαση, διαταραχές ύπνου, και άλλα. Δεν υπάρχει λοιπόν καμία αμφιβολία ότι είναι μια επικίνδυνη κατάσταση η οποία πρέπει να αντιμετωπιστεί.
Είναι γεγονός ότι η παχυσαρκία αυξάνεται με την ηλικία, κυρίως κατά την μέση ηλικία αυξάνεται το βάρος του σώματος. Η κυριότερη αιτία είναι ότι μετά τη μέση ηλικία περιορίζεται σημαντικά η κινητική δραστηριότητα του ατόμου και επομένως ελαττώνεται η κατανάλωση ενέργειας, δηλαδή θερμίδων.
Κοινωνικοί παράγοντες επίσης την επηρεάζουν. Η παχυσαρκία είναι συχνότερη στις τάξεις με χαμηλότερο εισόδημα με αισθητά μεγαλύτερη συχνότητα στις γυναίκες.

Θεραπεία
Η θεραπεία της παχυσαρκίας συνίσταται: 1) Σε ειδική δίαιτα, 2) Σε κινητική δραστηριότητα. Με αυτά ασχολούνται ενδοκρινολόγοι, διαιτολόγοι και τα ειδικά κέντρα αδυνατίσματος και 5ΡΑ τα οποία κάνουν πολύ καλή δουλειά.
Ένας τρίτος θεραπευτικός παράγοντας για τον οποίον θα σας μιλήσω ιδιαίτερα και ο οποίος είναι καθοριστικός γιατί αυτός θα βοηθήσει τους παχύσαρκους να συμμορφωθούν συνειδητά με τη δίαιτα και την κινητική δραστηριότητα, είναι η ψυχολογική ενδυνάμωση ή εμψύχωση η οποία γίνεται σε ομάδες. Διεθνώς αποκαλείται GROUP THERAPY. Θα σας περιγράψω τον τρόπο με τον οποίον εφαρμόζεται αυτή η μέθοδος σε ομάδες αποτελούμενες από φυσιολογικά από ψυχικής απόψεως παχύσαρκα άτομα.
Η αναλυτική ψυχολογική προσέγγιση της ομάδας προσφέρει τη δυνατότητα να διερευνήσει τις ψυχολογικές άμυνες των ατόμων και να επιδράσει σε αρκετό ψυχολογικό βάθος ώστε:

1. 1. Να βελτιώσει τη γενική προσαρμογή και την συναισθηματική ευεξία των ατόμων.
2. 2. Τα συμμετέχοντα άτομα να χάσουν βάρος σαν αποτέλεσμα της αναλυτικής προσέγγισης.
3. 3. Οι παχύσαρκοι θα χρησιμοποιήσουν ευσυνείδητα και σχολαστικά όλες τις διαθέσιμες μεθόδους, όπως διαιτητική αγωγή, μασάζ, γυμναστική, θεραπεία χαλάρωσης κ.λ.π. συγχρόνως με την Group Therapy.

Σας περιγράφω μια Group Therapy από ένα group αποτελούμενο από 6 γυναίκες ηλικίας από 38 – 54 ετών με ένα μέσο όρο 45. Όλες ανήκαν στη μέση εισοδηματική τάξη. Τρεις ήσαν παντρεμένες, δύο διαζευγμένες και μία εν διαστάσει. Ο μέσος όρος του βάρους πάνω από το φυσιολογικό ήταν 20 και. Όλες είχαν κάνει στο παρελθόν πάνω από 3 απόπειρες να αδυνατίσουν, χωρίς Group Therapy, αλλά απέτυχαν. Και οι έξι έδειχναν ενδιαφέρον για την εμφάνιση τους γενικά, για την ενδυμασία τους, για το χτένισμα τους, για την περιποίηση του προσώπου τους.
Είχαν πάρει όλες τα παραπανίσια κιλά σαν ενήλικες και ήθελαν να τα χάσουν με τη βοήθεια της ομαδικής ψυχολογικής ενδυνάμωσης. Οι συνεδρίες εγένοντο μια φορά την εβδομάδα, κάθε Παρασκευή, ώστε να μεσολαβεί το Σαββατοκύριακο και να ξεκουράζονται. Τα μέλη του group μπορούσαν να συζητούν ο,τιδήποτε ήθελαν, όνειρα, ονειροπολήσεις, φαντασίες, διάφορα συναισθήματα. Ακολου­θούσαν διαιτητική αγωγή από κάποιο διαιτολόγο και έκαναν γυμναστική.
Κατά τη διάρκεια των συνεδριών διαρκείας δύο ωρών εκάστη, οι γυναίκες έδειχναν ότι τις ευχαριστούσε να είναι μέλη του group, και δεν παρουσίασαν καμία δυσκολία να μιλούν ελεύθερα και να έχουν πολύ καλή επαφή μεταξύ τους. Είναι εκπληκτικό πόσα πολλά θέματα συζητούσαν κάθε φορά. Κατά μέσο όρο 60 θέματα κατά το δίωρο εκάστης συνεδρίας.
Αν και το κοινό σημείο των μελών του group ήταν η παχυσαρκία, το βάρος, η τροφή και η δίαιτα, το ενδιαφέρον τους κυρίως περιεστρέφετο γύρω από άλλα θέματα, όπως θα φανεί από την ανάλυση. Τα μέλη του group παρουσίαζαν καταθλιπτικά φαινόμενα τα οποία παρατηρούνται συχνά σε άτομα με αντιδραστική παχυσαρκία και των οποίων η υπερφαγία είναι μια αντίδραση σε κάποια τραυματική εμπειρία.
Παρουσίασαν επίσης, ελαφρά φαινόμενα ατονίας και ευερεθιστότητας, ελαφρά αϋπνία, καθώς και μεγαλύτερη κατανάλωση από καφέ και τσιγάρα. Τα φαινόμενα αυτά είναι συνήθη σε άτομα που χάνουν βάρος. Τα θέματα τα οποία διαπραγματεύθησαν σε εκατοστιαία αναλογία είναι τα εξής:

1. 1. Όνειρα και άλλο υλικό του ασυνείδητου 26
2. 2. Γονείς και αναμνήσεις από την παιδική ηλικία 13
3. 3. Διαπροσωπικές σχέσεις εξαιρουμένων των συζύγων άλλων ανδρών 12
4. 4. Φαντασιώσεις και ονειροπολήσεις 10
5. 5. Πρόσληψη τροφής και τροφή 9
6. 6. Σχέσεις με τα παιδιά τους 8
7. 7. Βάρος και εμφάνιση 7
8. 8. Σχέσεις με τους συζύγους και άλλους άνδρες 6
9. 9. Υγεία και νοσήματα εκτός από παχυσαρκία 5

10. Εργασία 4
Τα μέλη ενδιεφέροντο να συζητήσουν κυρίως προσωπικά τους θέματα, όπως φάνηκε και από την προηγούμενη ανάλυση.
Στην αρχή νόμισαν ότι το θέμα περιορίζεται μεταξύ της λήψεως των θερμίδων και του βάρους. Σιγά – σιγά, όμως, άρχισαν να καταλαβαίνουν ότι το θέμα ήταν πιο πολύπλοκο απ’ ότι είχαν νομίσει. Άρχισαν να καταλαβαίνουν την σπουδαιότητα που είχαν οι διάφοροι ψυχολογικοί παράγοντες οι οποίοι καθόριζαν την εικόνα του σώματος και την συμμόρφωση με τις οδηγίες λήψης τροφής και στις άλλες βοηθητικές μεθόδους.
Είναι άξιον προσοχής ότι επί 100 θεμάτων τα οποία συνεζητήθησαν στο group μόνον τα 9 + 7 = 16 αφορούσαν την πρόσληψη τροφής, γενικά την τροφή, το βάρος και την εμφάνιση. Αυτό εξηγείται από το γεγονός ότι αφενός τα μέλη απέφυγαν να συζητήσουν πολύ συχνά το επίμαχο θέμα για το οποίο συνεστήθη το group, με σκοπό να αποφύγουν την έκλυση άγχους και αφετέρου υπάκουσαν σε μια ασυνείδητη εσωτερική παρόρμηση να επιτύχουν πρώτα την βελτίωση της προσωπικότητας τους, να απαλλαγούν δηλαδή από τα άγχη και τις φοβίες τους σαν αποτέλεσμα των ασυνείδητων ψυχολογικών συγκρούσεων και μέσω αυτής της βελτίωσης να επιλύσουν την ανεπιθύμητη και βλαβερή διέξοδο της υπερφαγίας.
Μία άλλη μέθοδος αντιμετώπισης του προβλήματος της υπερφαγίας, παχυσαρκίας είναι η ομαδική συμπεριφορική θεραπεία.

Group Behavior Therapy
Κατ’ αυτήν ασκείται μεγάλη δημιουργική εργασία και από το μέρος του θεραπευτή και από το μέρος του ατόμου. Μια συμπεριφορική ανάλυση αρχίζει με μια προσεκτική μελέτη των διαφόρων περιβαλλοντικών συνθηκών που ελέγχουν την συμπτωματική συμπεριφορά του ασθενούς. Αυτοί οι παράγοντες μπορεί να διαιρεθούν σε προηγούμενες, οι οποίοι μπορεί να προκάλεσαν την συμπεριφορά απέναντι στις διατροφικές συνήθειες (υπερφαγία κλπ.) και σε επακόλουθους παράγοντες, οι οποίοι συντηρούν αυτή τη συμπεριφορά. Παραδείγματος χάριν για να καταλάβουμε ένα επεισόδιο βουλιμίας απαιτείται ακριβής και λεπτομερής πληροφόρηση για το τι συνέβη πριν από την κρίση της υπερφαγίας. Επικεντρώνεται η τεχνική στη συζήτηση γύρω από τα διάφορα μικροπροβλήματα που υπήρχαν πριν την έναρξη της υπερφαγίας και υπάρχουν ακόμη, με τη λογική ότι είναι περισσότερο πιθανόν να επιλύσει το άτομο τα διάφορα μικροπροβλήματα, με την συζήτηση με τον θεραπευτή στα πλαίσια της συμβουλευτικής. Αυτοί οι οποίοι εφαρμόζουν αυτή τη μέθοδο πιστεύουν ότι τα διάφορα θέματα που αφορούν την γευστικότητα των τροφών, την ώρα της λήψης αυτών, την ευκολία ή δυσκολία πρόσβασης στο φαγητό και άλλα παρόμοια, καθορίζουν την συμμόρφωση ή μη του ατόμου στην τήρηση των κανόνων. Έτσι, ο θεραπευτής κάνει ένα είδος συμμαχίας με τον παχύσαρκο, ο οποίος καθίσταται συνυπεύθυνος για την επιτυχία ή αποτυχία της θεραπείας.
Από τις δύο μεθόδους που αναφέρθησαν, η πρώτη η αναλυτικής κατεύθυνσης (Group Therapy) έχει πιο μόνιμα αποτελέσματα όσον αφορά στην απώλεια βάρους και τη συγκράτηση αυτού. Επιπλέον, όμως, έχει ευνοϊκή επίδραση πάνω στην προσωπικότητα των ανθρώπων, επειδή εισχωρεί και επηρεάζει τις πρωταρχικές φάσεις της ψυχοσυναισθηματικής ανάπτυξης, φέρνει στην επιφάνεια τις διάφορες συνειδητές και ασυνείδητες συγκρούσεις οι οποίες με τη λεκτικοποίηση δηλαδή με την αναλυτική συζήτηση αντιμετωπίζονται χωρίς να προκληθεί άγχος, το οποίον εάν εκλύετο θα μετατρέπετο σε υπερφαγία.
Αν λοιπόν απαλλάξουμε τους παχύσαρκους από το άγχος τους, και το ελεύθερο άγχος και το τροποποιημένο, θα τους απαλλάξουμε αυτομάτως και από την ψυχαναγκαστική υπερφαγία. Επομένως, θα έχουμε απώλεια βάρους χωρίς να υποφέρουν από το άγχος και συνεπώς θα συμμορφωθούν με τις διαιτητικές, διατροφολογικές και φυσικές οδηγίες.
Με αυτή την μέθοδο και βάρος θα χάσουν και την προσωπικότητα τους θα ενισχύσουν. Όσοι αντιμετώπισαν με επιτυχία την παχυσαρκία τους με την ίδια επιτυχία θα αντιμετωπίσουν και τα άλλα προβλήματα της ζωής τους. Το βάρος της προσωπικότητας του ανθρώπου δεν έχει σχέση με το βάρος του σώματος. Ίσως μερικά κιλά περισσότερα ή μερικά κιλά λιγότερα να μην έχουν ιδιαίτερη σημασία. Πρέπει όμως πάντα να έχουμε υπόψη το αρχαίο ελληνικό ρητό.
«Νους υγιής εν σώματι υγιή».

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ

Έχει συχνά υπογραμμισθεί ο αποφασιστικός ρόλος της μητέρας και της ευαισθησίας της στην ανάπτυξη των συναισθημάτων και του χαρακτήρα του παιδιού.
Η σχέση της μητέρας – παιδιού διαμορφώνεται από τη μητρική ευαισθησία και κυρίως από αυτό που το παιδί αντιπροσωπεύει στο μητριό ψυχισμό. Το παιδί όμως είναι το προϊόν του αρσενικού γεννήτορα στη μητρική κοιλιά. Είναι η ένδειξη μιας συμπληρωματικής σχέσης που οφείλει να είναι αρμονική. Εάν η μητέρα δεν αισθάνεται αυτή τη σχέση με αυτόν τον τρόπο, εάν ένα κομμάτι της ευαισθησίας της έχει φθάσει να απορρίψει ή να αποφύγει σχεδόν ασυνείδητα, τον άνδρα, τότε εμφανίζεται η δυσαρμονία, την οποία το παιδί νιώθει έντονα μέσα από τη μητέρα του. Γιατί και αυτό το ίδιο το παιδί, στο βαθμό που είναι προϊόν της σχέσης του ζεύγους, θα βρεθεί απορριμένο ή αποκομμένο από τον πατέρα, ακολουθώντας τις συναισθηματικές απορριπτικές αντιδράσεις της μητέρας απέναντι σε αυτές τις ίδιες συζυγικές σχέσεις.
Να, για παράδειγμα, μια μητέρα της οποίας η γυναικεία ευαισθησία δεν μπόρεσε να ολοκληρωθεί. Ο αδύναμος και πολύ συνδεδεμένος με την κόρη του πατέρας της και η ψυχρή και αυταρχική μητέρα της δεν της επέτρεψαν να κερδίσει την προσωπική της αυτονομία. Αιχμαλωτισμένη από την κτητική τρυφερότητα του πατέρα, και φυλακισμένη στις απαγορεύσεις της μητέρας, δεν μπόρεσε να δεχθεί πλήρως τον εαυτό της, δηλαδή η γυναικεία της φύση και έτσι παραμένει αμφίθυμη δηλαδή με αντιφατικά συναισθήματα απέναντι στην σεξουαλική ζωή. Οι συζυγικές σχέσεις ξυπνούν μέσα της αγωνία και απέχθεια. Μερικώς ψυχρή, νιώθει τα παιδιά σαν επιβεβλημένο και εξαντλητικό προϊόν του πατέρα. Αυτό όμως είναι κάτι που δεν μπορεί να το συνειδητοποιήσει. Δηλώνει ότι είναι μια ζεστή μητέρα, που νοιάζεται για τα παιδιά της στον υψηλότερο βαθμό.
Συνειδητά, αντιδρά όσο καλύτερα μπορεί ενάντια στην αποστροφή και την επιθετικότητα που κυριαρχούν μέσα της. Αυτά όμως τα ανομολόγητα συναισθήματα διατηρούν την ασυνείδητη ισχύ τους και βαραίνουν πολύ πάνω στην ευαισθησία των παιδιών, τα οποία με το ασυνείδητό τους συλλαμβάνουν τα συναισθήματα της μητέρας. Είναι γνωστή η θαυμαστή ικανότητα των παιδιών να συλλαμβάνουν με το ασυνείδητό τους τα ασυνείδητα συναισθήματα των ενηλίκων είτε αυτοί είναι οι γονείς τους, είτε είναι οι δάσκαλοι, οι καθηγητές, οι παιδαγωγοί γενικά.
Ο μεγαλύτερος γιος της κυρίας αυτής, που έχει ιδιαιτέρως υποφέρει από αυτή την ασυνείδητη μητρική απόρριψη, είναι συνεχώς άρρωστος, αποτυχαίνει στο σχολείο και είναι δειλός, ανασφαλής, αναποφάσιστος.
Χωρίς να το συνειδητοποιεί, πραγματοποιεί την ασυνείδητη μητρική επιθυμία. Δεν πρέπει να υπάρχει. Χωρίς να το συνειδητοποιεί, πραγματοποιεί τη μητρική επιθυμία.
Δεν μπορεί να επιβιώσει παρά μόνο καταδικάζοντας ασυνείδητα τον εαυτό του σε ένα παθητικό ρόλο, απωθώντας την επιθετικότητα που θα τον έφερνε ενάντια στην απειλητική μητρική επιθυμία. Έτσι η βαθιά ψυχολογική πραγματικότητα βρίσκεται σε αντίφαση με τη φαινομενική θέληση της μητέρας και του παιδιού.
Και οι δύο μιλούν πολύ για την επιθυμία τους να κάνουν ό,τι καλύτερο μπορούν και για την αμοιβαία τους αγάπη. Κατά βάθος, οι λέξεις χρησιμεύουν εδώ μονάχα σαν προστασία ενάντια στις ασυνείδητες αμοιβαίες καταστροφικές τάσεις. Η αγάπη όμως που εκφράζεται στα λόγια δεν αναπληρώνει ούτε την έλλειψη πραγματικής αγάπης ούτε την ανομολόγητη απόρριψη που βιώνεται στο βάθος του ψυχισμού.
Η μητέρα είναι το κέντρο και το σύνολο σχεδόν των εμπειριών του μωρού, εξίσου σε σωματικό, συναισθηματικό, ψυχικό και διανοητικό επίπεδο. Είναι τροφή, ακοή, μυρωδιά, χάδι, όραση, ασφάλεια, ικανοποίηση αισθήσεων, είναι η ουσιώδης τροφή της πνευματικής ανάπτυξης.
Αυτό σημαίνει ότι η συναισθηματική στάση της μητέρας καθορίζει το όλο κλίμα μέσα στο οποίο ζει και αναπτύσσεται το παιδί.
Το παιδί λοιπόν πριν καν να είναι ο εαυτός του, δηλαδή να ολοκληρωθεί σωματικά, ψυχικά και διανοητικά, θα είναι αντικείμενο των μητρικών συναισθηματικών χειρισμών. Οι ασυνείδητες επιθυμίες και η επιθετικότητα της μητέρας μπορούν να το αιχμαλωτίσουν, μέχρι του σημείου να το αναγκάσουν να παίξει ένα παθητικό ρόλο στη ζωή του.
Η μητρική ευαισθησία μπορεί να ποικίλει σημαντικά.
Υπάρχει κατ’ αρχήν η Καλή Μητέρα, για την οποία το παιδί είναι πηγή βαθιάς ευχαρίστησης και ικανοποίησης. Το νιώθει σαν σάρκα από την σάρκα της και εισπράττει μια ναρκισσιστική χαρά. Εάν η θηλυκότητά της είναι πλήρως αναπτυγμένη τότε υπάρχει ικανοποίηση σε όλο το φάσμα του ψυχισμού δηλαδή του συνειδητού και του ασυνείδητου επιπέδου ταυτόχρονα.
Υπάρχουν όμως και μητέρες των οποίων η συναισθηματική ανωριμότητα προκαλεί διαταρακτικές αντιδράσεις.
Υπάρχουν κατ’ αρχήν αυτές που δεν δέχονται τα παιδί και ασυνείδητα το απορρίπτουν. Έπειτα εκείνες που νιώθουν ένοχες για την μισητή τους απόρριψη και δοκιμάζουν γι’ αυτό αγωνία. Στη συνέχεια, εκείνες των οποίων η συναισθηματική αστάθεια προκαλεί συνεχώς αλλαγή διάθεσης, που κυμαίνεται από τα ακραία χαϊδολογήματα έως την επιθετική εχθρότητα. Και τέλος, αυτές που μένουν αδιάφορες και εγκαταλείπουν συναισθηματικά το παιδί τους.
Δεν μπορούμε να μπούμε εδώ στις ψυχικές επιπτώσεις που έχουν πάνω στα παιδιά οι διαταραγμένες αυτές σχέσεις.
Θεωρούμε όμως χρήσιμο να επιμείνουμε σε μια πλευρά αρκετά διαδεδομένη της μητρικής ευαισθησίας η οποία ενοχοποιείται για πολλά και διάφορα ψυχολογικά προβλήματα της παιδικής ηλικίας, της εφηβείας και κατ’ επέκταση της ενήλικης ζωής. Πρόκειται για τη μητρική κτητική αγάπη. Το χαρακτηριστικό της κτητικής αγάπης είναι να αγαπά κτητικά και επομένως εγωιστικά. Η μητέρα που αγαπά με τρόπο κτητικό θέλει ασυνείδητα να υποτάξει το παιδί στα συναισθήματά της, να το κάνει υπόδουλο των απαιτήσεών της ή των απόψεών της. Περιμένει να πάρει από το παιδί μια απόδειξη αγάπης, υπακοής, υποταγής, στοργής. Το αγαπά για τις ικανοποιήσεις που μπορεί να της δώσει και όχι για το ίδιο. Δεν μπορεί να το δεχθεί ως ξεχωριστή προσωπικότητα που καλείται να επιβεβαιωθεί αυτόνομα και που συνεπώς είναι διαφορετική από αυτήν. Τις περισσότερες φορές, αιφνιδιάζουμε έντονα την κτητική μητέρα όταν θέλουμε να την κάνουμε να συνειδητοποιήσει τον εγωισμό της και τον αρχαϊσμό της συναισθηματικής της συμπεριφοράς.
Ο δεσποτικός, άγρυπνος και απαιτητικός χαρακτήρας της άπληστης αγάπης της δίνει εύκολα λαβή για σύγχυση.
Η κτητική αγάπη, μέσα από την οποία εκφράζονται οι ανικανοποίητες επιθυμίες του ενηλίκου κάνει πρακτικά αδύνατη μια υγιή παιδαγωγική δράση. Πράγματι, η μητέρα υπακούοντας στα δικά της ασυνείδητα συναισθήματα δεν μπορεί να μπει στη θέση του παιδιού. Δύσκολα λοιπόν μπορεί να το καταλάβει και να το βοηθήσει στην εξέλιξή του. Νιώθει σαν προσωπική προσβολή τα λάθη του και επομένως αντιδρά επιθετικά σαν τα λάθη αυτά να κατευθύνονται εναντίον της.
Η αυταρχική μητέρα δεν μπορεί να αποσυνδέσει τη μητρική αγάπη από τον εαυτό της, επειδή δεν μπορεί να βρει επαρκή ικανοποίηση της ενήλικης σχέσης της.
Αντί λοιπόν να βοηθήσει το παιδί να ελευθερωθεί από αυτήν, το κολλά περισσότερο πάνω της. Με αυτήν την έννοια κάνει αντι-αγωγή, γιατί μεγαλώνω ένα παιδί σημαίνει ότι το συνηθίζω σταδιακά να ζήσει χωρίς εμένα.
Πολύ συχνά η αυταρχική αγάπη εκφράζεται με ακραία σχολαστικότητα. Το παιδί γίνεται αντικείμενο συνεχών ενασχολήσεων.
Οι διανοούμενες μητέρες, που στο σπίτι τους οι πνευματικές ικανότητες, η τάξη, η ακρίβεια, η μέθοδος, η έννοια της διατροφικής και υγιεινής ισορροπίας υπερτερούν του αυθορμητισμού, τείνουν να αγαπούν με αυτόν τον ανήσυχο αυταρχικό τρόπο. Μεγάλος αριθμός ανορεξικών παιδιών έχουν μητέρες των οποίων των μητρικό ένστικτο είναι διαταραγμένο με αυτόν τον τρόπο.
Αντίθετα, η ασυνείδητα ασφαλής μητέρα, η οποία αγαπά με δοτική και υγιή αγάπη, μπορεί να νιώσει το παιδί της σαν ένα σκοπό, όχι σαν ένα μέσο.
Οι προσωπικές της ικανοποιήσεις έρχονται μετά από εκείνες του παιδιού και γεννώνται από την όλο κατανόηση χαρά που νιώθει από την ολοκλήρωσή του και τη σταδιακή επιβεβαίωση του εαυτού του. είναι ικανή να αγαπήσει το παιδί πέρα από τον εαυτό της, γιατί μπορεί, λόγω της ωριμότητάς της, να ζήσει μια ικανοποιητική ενήλικη συναισθηματική ζωή.
Από την ανάπτυξη των ανωτέρω θεμάτων φαίνεται πόσο απαραίτητη είναι η εκπαίδευση των μητέρων στη Συμβουλευτική Γονεϊκής Συμπεριφοράς.
Η Εταιρεία Αναλυτικής Εκπαίδευσης της Προσωπικότητας Ε.Α.Ε.Π. και το Κέντρο Εκπαίδευσης Κοινωνικών Δεξιοτήτων Κ.Ε.Κ.Δ. οργανώνουν σεμινάρια σε ομάδες μητέρων, οι οποίες εκπαιδεύονται στη συμβουλευτική γονεϊκής συμπεριφοράς. Απευθύνονται σε όλες τις μητέρες, οι οποίες επιθυμούν να αποκτήσουν σωστές γνώσεις και τεχνικές, προκειμένου να ανταποκριθούν με επιτυχία στο γονεϊκό και συζυγικό τους ρόλο. Η σωστή συμπεριφορά της μητέρας συμβάλλει στην ομαλή ανάπτυξη της προσωπικότητας των παιδιών.
Μερικά από τα θέματα τα οποία διδάσκονται είναι: Δυσχέρειες οικογενειακής, σχολικής και κοινωνικής προσαρμογής των παιδιών, Διαχείριση άγχους και επιθετικότητας μητέρων και παιδιών, Μαθησιακές δυσκολίες, υπερκινητικότητα, μοναχικά, απρόσεκτα παιδιά, Βία στην οικογένεια, στο σχολείο, παραβατική συμπεριφορά, Παιδιά και διαζύγιο, Ενοχλητικές συμπεριφορές, Σεξουαλική συμπεριφορά, Παιδική και εφηβική παχυσαρκία, Νευρική ανορεξία κ.λ.π.

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ

Εάν μιλάμε για τον πατέρα παρότι φαίνεται να εμφανίζεται μετά τη μητέρα στα συναισθήματα του παιδιού, είναι γιατί πράγματι συμβολίζει την απαγόρευση και τη δύναμη που επιβάλλει την πειθαρχία, η οποία επιτρέπει, με τον έλεγχο των συναισθημάτων, την ψυχική διαμόρφωση του ανθρώπινου όντος.
Εξ άλλου ο πατέρας είναι συστατικό στοιχείο της μητρικής ευαισθησίας. Η μητέρα δεν θα είναι πραγματικά γυναίκα, παρά μόνο στο βαθμό που έχει αποδεχθεί και αγαπήσει τον πατέρα. Διότι μέσα από τον πατέρα η μητρική ευαισθησία θα αποδεχθεί και θα προσφέρει ασφάλεια στο παιδί, προϊόν του πατρικού φαλλού. Το παιδί του πατέρα γίνεται η προέκταση και το σύμβολο μιας ολοκληρωμένης θηλυκότητας της μητέρας. Για τον πατέρα το παιδί μπορεί να βιωθεί σαν προέκταση του ανδρισμού του. Η επιβεβαίωση αυτή θα είναι ευτυχής, εάν η συναισθηματική του ωριμότητα τον κάνει να αναλάβει με εμπιστοσύνη στον εαυτό του τη πατρική και συζυγική λειτουργία του. Εάν όμως διακατέχεται από ανασφάλεια και αμφιβολίες για τον ίδιο του τον εαυτό, από συναισθήματα ενοχής ή επιθετικότητας, ακόμα και ζήλειας, τότε η επιβεβαίωση αυτή θα του δημιουργήσει ανησυχία και άγχος.
Σε αυτή την περίπτωση το παιδί που θα γεννηθεί θα γίνει αντικείμενο πολύπλοκων αντιφατικών συναισθημάτων. Αυτά τα ταραγμένα συναισθήματα του πατέρα θα επηρεάσουν φυσικά τη μητέρα και θα δράσουν διαταρακτικά πάνω στην προσωπική της ευαισθησία καθώς και στις σχέσεις του ζεύγους.
Ο πατέρας στη σχέση γονέων – παιδιού, αντιπροσωπεύει τη γόνιμη δύναμη του γεννήτορα. Κοινωνικά, αυτός είναι που δίνει το όνομά του. Βιώνεται και πρέπει να βιώνεται ως εξουσία που επιβάλλει την απαραίτητη στις σχέσεις της συλλογικής ζωής πειθαρχία. Πρέπει να είναι το πρότυπο γαλήνιας και αξιοθαύμαστης δύναμης που κάνει το παιδί να νιώθει ασφάλεια. Πρέπει να είναι ικανός για να κάνει αποδεκτά τα συναισθήματα απαγόρευσης χωρίς να εκδηλώνει αγχώδη επιθετικότητα, αλλά με ηρεμία και σιγουριά. Αυτός είναι που λύνει τη διαπροσωπική κατάσταση του παιδιού και μητέρας στην οιδιποδεία φάση της ψυχικής ανάπτυξης του παιδιού και συμβάλλει στην ομαλή ανάπτυξη της προσωπικότητας του παιδιού.
Στο βαθμό που επιβάλλει αυτές τις υποχρεώσεις, ο πατέρας βιώνεται ως ματαιωτικός, δηλαδή ματαιώνει μερικές ικανοποιήσεις της παιδικής ευαισθησίας. Εάν όμως έχει φθάσει σε συναισθηματική ωριμότητα που του προσφέρει ηρεμία και έλεγχο του εαυτού του, προσφέρει ταυτόχρονα αρκετή ασφάλεια, για να κάνει ανεκτό, χωρίς υπερβολικό άγχος, το αναγκαίο κακό των ματαιώσεων. Και έτσι τα θετικά συναισθήματα αγάπης και θαυμασμού μπορούν να βοηθήσουν το παιδί να ξεπεράσει τα αρνητικά συναισθήματα όπως το άγχος, την επιθετικότητα, την απογοήτευση, την ανασφάλεια, την αβεβαιότητα, τη ζήλεια, τον φθόνο.
Ο πατέρας συμβάλλει, με αυτόν τον διπλό θετικό και αρνητικό ρόλο, στην τροφοδότηση του εσωτερικού διαλόγου του παιδιού, επιτρέποντάς του κυρίως να δεχθεί την απαραίτητη για τον έλεγχο του εαυτού του αποκήρυξη ορισμένων ικανοποιήσεων και προσφέροντάς του έτσι ένα πρότυπο προς μίμηση.
Οι επιθετικοί, οξύθυμοι και βίαιοι πατεράδες, καθώς και οι πάρα πολύ γλυκείς, αγχώδεις, παγιδευτικοί ή καταθλιπτικοί, έχουν κοινό γνώρισμα τη συναισθηματική ανωριμότητα. Δεν μπορούν να αναλάβουν πλήρως τον πατρικό ρόλο.
Η πατρότητα μπορεί λοιπόν να θέσει σε αμφισβήτηση την ψυχολογική δομή του ασυνείδητα ανασφαλούς άνδρα. Μπορεί ιδιαίτερα να αμφισβητήσει την κατάσταση του άνδρα μέσα στο ζεύγος, ξυπνώντας τις ασυνείδητες φαντασιώσεις τις οιδιποδειακές αγωνίες, την επιθετικότητα και την ενοχή του γιου απέναντι στον πατέρα. Μέσα από το παιδί ο πατέρας ξαναζεί την παιδική του ηλικία. Εάν ο πατέρας ταυτίζεται υπερβολικά με τη γυναίκα του, μπορεί να ζηλέψει το παιδί, γιατί το νιώθει ως παρείσακτο στη σχέση του ζευγαριού.
Επί πλέον με την πατρότητα ξεσπούν ορισμένες νευρώσεις, οι οποίες κρύβονται συχνά πίσω από δικαιολογίες για υλικές έγνοιες, για επαγγελματικές δυσκολίες, δυσκολίες κατοικίας, ανησυχίες για την υγεία κ.λ.π.
Ένα παράδειγμα: Ένας άνδρας 35 χρονών γίνεται αγχώδης, παραπονιέται για σεξουαλική ανεπάρκεια. Σκέφτεται ότι αυτό οφείλεται στην υπερκόπωση και στις επαγγελματικές δυσκολίες. Με κόπο μόνον θα φθάσει να αναγνωρίσει ότι η παθολογική κατάσταση εμφανίσθηκε όταν ανακοινώθηκε η εγκυμοσύνη της γυναίκας του.
Στη συνέχεια μαθαίνουμε ότι η γυναίκα του είναι μια γυναίκα με έντονα μητρικά αισθήματα, η οποία του συμπεριφερόταν όπως η μητέρα στο παιδί της.
Εκεί που αισθανόταν σιγουριά από αυτή τη συζυγική σχέση και τις επαγγελματικές του επιτυχίες, νιώθει ξαφνικά απειλημένος από την παρείσφρηση του παιδιού και τις ευθύνες της πατρότητας. Έκτοτε, κάνει την εμφάνισή της η ευθραυστότητα της συναισθηματικής του ισορροπίας και η φανέρωση της παιδικής ακόμα φύσης του δεσμού του με τη μητρική σύζυγο.
Αντίθετα, ένας άνδρας που έχει φθάσει στην πλήρη συναισθηματική ωριμότητα, ακόμα κι αν δεν επιθυμεί συνειδητά ένα παιδί για υλικούς ή κοινωνικούς λόγους, μπορεί ασυνείδητα να του φέρεται πολύ καλά. Ενώ, ένα παιδί συνειδητά επιθυμητό από ένα ανώριμο πατέρα γίνεται ουσιαστικά αιτία διαταραχών ξυπνώντας στο πατρικό ασυνείδητο παιδικές αγωνίες.
Η απουσία ενός πατέρα αξιόπιστου και αποδεκτού από την οικογένεια εμφανίζεται συχνά ως αιτία διαφορών ψυχολογικών διαταραχών, διαταραχών του χαρακτήρα, της συμπεριφοράς και της προσωπικότητας.
Πράγματι, το παιδί που δεν μπορούσε να έχει για στήριγμα ένα πατέρα ακμαίο που να το αγαπά, βλέπει τη συναισθηματική του ωριμότητα να αναστέλλεται.
Δεν μπορεί να αντιμετωπίσει και να ξεπεράσει την αγωνία του πατρικού ανταγωνισμού, ούτε να γίνει κοινωνός αυτής της ανδρικής δύναμης μέσα από μια ταύτιση. Ελλείψει αυτής της δοκιμασία που το ωριμάζει, παραμένει παιδί με όχι ελεγμένη ευαισθησία, με παιδιαρώδεις απαιτήσεις και ασυνείδητο, απορρίπτει τον πατέρα και την εξουσία του και κατ’ επέκταση, στη συνέχεια, κάθε είδους εξουσία.
Πολλές φορές την επαφή με τους άλλους θα την ψάξει στη βία και στην παραβατικότητα. Πρόκειται όμως για μια βία που αποκαλύπτει την πιο βαθιά αγωνία ενός όντος φοβισμένου που νιώθει συνεχώς απειλημένο.
Σε άλλες περιπτώσεις, εάν ο πατέρας δεν επιβεβαιώνει τον ανδρικό ρόλο και η μητέρα, από τη μεριά της, τείνει να τον μειώνει και να μπαίνει τη θέση του, το παιδί μπορεί να γνωρίσει μια πραγματικά αντίστροφη ευαισθησία του, με αποτέλεσμα ακόμη και σεξουαλικές διαστροφές, π.χ. ομοφυλοφιλία. Όπως αυτός ο νεαρός ομοφυλόφιλος που λέει: «Για μένα είναι αλήθεια ένα δράμα και υποφέρω αφάνταστα». Ίσως βρείτε την εξήγηση σε αυτό που ακολουθεί: «Όταν ήμουν μικρό παιδί, είχα πάντα συνείδηση ότι η μητέρα μου διοικούσε το σπίτι και ο πατέρας μου αν και χαριτωμένος άνδρας, δεν είχε καμιά εξουσία στον παραμικρό τομέα. Η μαμά μου ήταν πάντα αυτή που διοικούσε, που τακτοποιούσε, που τιμωρούσε. Ποτέ δεν είδα μια κίνηση τρυφερότητας ανάμεσα στους γονείς μου».
Η πατρική λοιπόν αγάπη μπορεί να διαταραχθεί από ποικίλες παρεκκλίσεις.
Οι πιο συχνές είναι η αβάσταχτη αυταρχικότητα, η βία και η επιθετικότητα ή αντίθετα, η αποκήρυξη, η παραίτηση, η αναδίπλωση.
Μπορεί όμως να υπάρχει και η αιχμαλωτιστική ή κτητική πατρική αγάπη. Τέτοια πατρική αγάπη εμποδίζει το παιδί να αποκτήσει αυτονομία.
Ενώ η βίαιη αυταρχικότητα του πατέρα μπορεί να τροφοδοτήσει την εξέγερση ή να προκαλέσει την ανταγωνιστικότητα, αντίθετα η κτητική πατρική αγάπη, αναστέλλει τις δυνάμεις χειραφέτησης. Η φυσιολογική τάση του παιδιού προς την χειραφέτηση πρέπει να απωθηθεί, προκαλώντας του αισθήματα ενοχής κάθε στιγμή που τείνει να εκδηλωθεί. Στην περίπτωση αυτή η αγωνία είναι μεγάλη, γιατί η ενοχή ενισχύεται, αφού πρέπει να απελευθερωθούμε από μια κυριαρχία που πιστεύουμε ότι γίνεται στο όνομα της αγάπης και δεν μας ζητά παρά αγάπη και υποταγή.
Μόνον η γνώστη του εαυτού του μπορεί να επιτρέψει στον πατέρα, που φαινομενικά έχει όλες τις καλές προθέσεις αλλά είναι αυταρχικός, να συνειδητοποιήσει τις κτητικές του τάσεις. Θα μπορέσει έτσι να μειώσει την αυταρχική του ανάγκη και την επιθυμία του να κερδίζει την παθητική υποταγή του παιδιού. Θα μπορέσει να δεχθεί την ιδέα ότι το να μεγαλώνει ένα παιδί σημαίνει να το οδηγήσεις στην αυτονομία του, δηλαδή στην προσωπική του ανεξαρτησία.
Από την ανάπτυξη των ανωτέρω θεμάτων φαίνεται πόσο απαραίτητη είναι η εκπαίδευση των γονέων στη Συμβουλευτική Γονεϊκής Συμπεριφοράς.
Η Εταιρεία Αναλυτικής Εκπαίδευσης της Προσωπικότητας Ε.Α.Ε.Π. και το Κέντρο Εκπαίδευσης Κοινωνικών Δεξιοτήτων Κ.Ε.Κ.Δ. οργανώνουν σεμινάρια σε ομάδες μητέρων, οι οποίες εκπαιδεύονται στη συμβουλευτική γονεϊκής συμπεριφοράς. Απευθύνονται σε όλες τις μητέρες, οι οποίες επιθυμούν να αποκτήσουν σωστές γνώσεις και τεχνικές, προκειμένου να ανταποκριθούν με επιτυχία στο γονεϊκό και συζυγικό τους ρόλο. Η σωστή συμπεριφορά της μητέρας συμβάλλει στην ομαλή ανάπτυξη της προσωπικότητας των παιδιών.
Μερικά από τα θέματα τα οποία διδάσκονται είναι: Δυσχέρειες οικογενειακής, σχολικής και κοινωνικής προσαρμογής των παιδιών, Διαχείριση άγχους και επιθετικότητας μητέρων και παιδιών, Μαθησιακές δυσκολίες, υπερκινητικότητα, μοναχικά, απρόσεκτα παιδιά, Βία στην οικογένεια, στο σχολείο, παραβατική συμπεριφορά, Παιδιά και διαζύγιο, Ενοχλητικές συμπεριφορές, Σεξουαλική συμπεριφορά, Παιδική και εφηβική παχυσαρκία, Νευρική ανορεξία κ.λ.π.

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΖΕΥΓΟΥΣ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ

Ο πατέρας και η μητέρα επηρεάζουν το παιδί όχι μόνο με την ατομική του συμπεριφορά ο καθένας, αλλά και με τη φύση των συζυγικών τους σχέσεων.
Εξ άλλου, εφ’ όσον ο βαθμός της συναισθηματικής ωριμότητας του ενήλικου προσδιορίζεται από την αποδοχή σε βάθος του αντρικού ή γυναικείου σεξουαλικού ρόλου, η συμπεριφορά του ενός και του άλλου είναι αλληλένδετες.
Αυτή η ωριμότητα, όταν υπάρχει, τους κάνει αρμονικά συμπληρωματικούς και οι ασυνείδητες αγχώδεις αντιδράσεις τροφοδοτούν συγκρούσεις τις οποίες το παιδί αντιλαμβάνεται με άγχος αγωνία, ανασφάλεια. Η διχόνοια στο ζεύγος διαταράσσει το παιδί.
Ένα μεγάλο ποσοστό των παιδιών που υποφέρουν από δυσκολίες χαρακτήρα και συμπεριφοράς έχουν γονείς σε διάσταση. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις αντικοινωνικών και επιθετικών παιδιών, διαπιστώνουμε ότι τα παιδιά αυτά γνώρισαν την οικογενειακή σχέση μόνο μέσα από τη βία και την επιθετικότητα που έβαζαν τον ένα γονέα ενάντια του άλλου. Τα παιδιά αυτά στην ενήλικη ζωή σε ένα μεγάλο ποσοστό θα έχουν δυσχέρεια να εκδηλώσουν αγάπη και τρυφερότητα, όπως και προβλήματα στις σεξουαλικές τους σχέσεις.
Το παιδί προϊόν της σχέσης των γονέων βιώνεται από αυτούς με τα ίδια συναισθήματα που τρέφουν αυτοί για την διχόνοιά τους. Για παράδειγμα η μητέρα μπορεί να απορρίψει το παιδί, προϊόν του πατέρα, ή αντίθετα να προσπαθήσει να το στρέψει εναντίον του. θα προσπαθήσει να καταδικάσει μέσα στο παιδί ό,τι θυμίζει τον πατέρα του, και πρώτα απ’ όλα την αντρική του φύση. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να καταστρέψει στον γιο της κάθε πιθανότητα επιβεβαίωσης της ανδρικής του φύσης ή να δημιουργήσει στην κόρη της απέχθεια απέναντι στον άνδρα.
Ο πατέρας από την πλευρά του μπορεί να αναζητά είτε να αιχμαλωτίσει το παιδί, είτε να το απορρίψει ως προσκολλημένο στη μητέρα.
Αυτές οι συμπεριφορές των γονέων οι οποίες προκύπτουν από τη σοβαρή δυσαρμονία στις μεταξύ τους σχέσεις μπορούν να διαταράξουν τη συναισθηματική ισορροπία του παιδιού και να του δημιουργήσουν διάφορα προβλήματα χαρακτήρα και συμπεριφοράς. Στην ανασφάλεια των ανικανοποίητων ασυνείδητων επιθυμιών του παιδιού, προστίθεται η ανασφάλεια ενός ανθρώπινου χώρου (συζυγικό ζεύγος), όπου κυριαρχούν επιθετικότητα και αμοιβαίες απορρίψεις.
Το διασπασμένο ζεύγος όπου η επιθετικότητα έχει καταστρέψει τη συζυγική ενότητα, καταστρέφει ψυχολογικά την ίδια στιγμή το παιδί, προϊόν αυτής της ένωσης. Η ανησυχητική επίδραση των διασπασμένων ζευγών επιδεινώνεται συχνά από το γεγονός ότι οι ασυνείδητες επιθυμίες τους καθόρισαν εν μέρει την επιλογή του συντρόφου.
Για παράδειγμα, ένας άνδρας, ασυνείδητα εχθρικός προς τη γυναίκα του, διαλέγει μια σύντροφο που και η ίδια είναι εχθρική προς την σεξουαλικότητα του άνδρα. Μια άλλη γυναίκα με ανδροπρεπή τάση θα αναζητήσει ένα παθητικό άνδρα με μαζοχιστικές τάσεις.
Για να εκφρασθούμε με ψυχαναλυτική ορολογία, η δημιουργία ενός ζεύγους μπορεί να καθορισθεί από την ασυνείδητη αναζήτηση μιας νευρωτικής σχέσης. Η επιλογή εδώ υπακούει στις μη εκφρασμένες ασυνείδητες επιθυμίες των οποίων φορείς είναι ο πατέρας και η μητέρα. Τα πάντα συμβαίνουν σαν κάθε σύζυγος να έψαχνε στον άλλο τη συμπληρωματική του νεύρωση.
Εδώ θα αναφέρουμε ένα παράδειγμα από την διεθνή βιβλιογραφία.
Ο σύζυγος σε υψηλή θέση. Η σύζυγος νέα, τη ζηλεύουν για την ομορφιά της, τα πλούτη της, τις κοινωνικές σχέσεις. Και οι δύο χαίρουν μεγάλης φήμης και εκτίμησης. Η νεαρή σύζυγος πιστεύει ότι ο άνδρας της την αγαπά, αλλά και ο σύζυγος πιστεύει το ίδιο για τη γυναίκα του. Στη συνέχεια ο σύζυγος ανακαλύπτει ότι έχει κάποια καρδιακή νόσο. Τρέχει από τον ένα γιατρό στον άλλον. Δεν πάσχει φυσικά από καρδιολογική νόσο, αλλά από υποχονδριακή νεύρωση. Ο ίδιος καταλήγει στο συμπέρασμα ότι έχει καρδιακό νόσημα και ότι πρέπει να αποφεύγει την σεξουαλική πράξη. Τελικά το ζευγάρι πηγαίνει σε κάποιο ψυχαναλυτή.
Η νεαρή σύζυγος, παρότι λέει στους γύρω της πόσο την αγαπά ο σύζυγός της, παραδέχεται στο ψυχαναλυτή ότι δεν ένιωσε ποτέ σεξουαλική ικανοποίηση με τον άνδρα της. Όταν της ζητούν να γίνει πιο ακριβής, λύνεται στα κλάματα και ομολογεί ότι πλήττει και είναι δυστυχισμένη.
Από την ψυχοθεραπευτική προσέγγιση του ψυχαναλυτή αναφέρεται ότι ο σύζυγος είναι ένας άνδρας αγχώδης, νευρωτικός, υποχονδριακός, ο οποίος αντιπαθεί τις γυναίκες και την ετερόφυλη σεξουαλική επαφή. Η δε γυναίκα έδρασε εντελώς ασυνείδητα επιλέγοντας το σύζυγό της ώστε το θέμα έρωτα να μην τίθεται, εφ’ όσον η ίδια αντιπαθεί τους άνδρες.
Να ‘μαστε λοιπόν μπροστά σε δύο εχθρούς που δεμένοι στα δεσμά του γάμου συνήθισαν να παίζουν θέατρο. Παίζουν ότι είναι ένα ευτυχισμένο ζευγάρι και απατώνται οι ίδιοι, χωρίς να το συνειδητοποιούν, όπως απατούν όλο τον κόσμο.
Εάν αυτό το ζευγάρι κάνει παιδιά, αυτά θα κληθούν να παίξουν έναν ρόλο μέσα στη νεύρωση των γονέων τους.
Για κάποια μητέρα, το παιδί μπορεί να είναι ταυτόχρονα καταφύγιο και όπλο ενάντια στο σύζυγό της. Για κάποιον πατέρα, το παιδί θα είναι αντικείμενο αγάπης που θα διεκδικεί η ζηλιάρα μητέρα ή αντικείμενο που ο ίδιος προσπαθεί να απορρίψει από επιθετικότητα προς τη σύζυγο.
Ένα ευνοϊκό οικογενειακό κλίμα μπορεί να χαλάσει μετά από ένα πένθος. Κυρίως εάν ο θάνατος ενός γονέα έρχεται τη στιγμή που τα παιδιά δεν έχουν ακόμα ξεπεράσει και λύσει την οιδιποδειακή κατάσταση. Η πραγματικότητα του θανάτου, επαναδραστηριοποιώντας τις ασυνείδητες επιθετικές επιθυμίες και φαντασιώσεις του παιδιού, τους δίνει καινούργια δύναμη, που μπορεί να ξεπεράσει τη δύναμη της αντίστασης του «εγώ». Η αγχωτική ενοχή που έρχεται σαν επακόλουθο μπορεί να κάνει δύσκολη για το παιδί τη λύση του οιδιποδείου συμπλέγματος. Αυτό που κάνει πιο αρρωστημένη τη διαταρακτική επίδραση της οικογένειας είναι ότι δεν μπορεί να εκφρασθεί με λόγια, επειδή δημιουργήθηκε από απωθημένες εντάσεις και επιθυμίες. Οι ενήλικοι γονείς θύματα οι ίδιοι της ανικανότητάς τους για αυθεντικό διάλογο, δεν μπορούν να προσφέρουν στο παιδί συνειδητοποίηση των προβλημάτων του.
Όλοι, ενήλικοι και παιδιά, είναι μπλεγμένοι στο νόμο της σιωπής ως προς τα πραγματικά προβλήματά τους.
Το διαζύγιο των γονέων προκαλεί συχνά ψυχική σύγκρουση, σε παιδιά που βρίσκονται εσωτερικά διχασμένα.
Η πείρα μας δείχνει ότι η ερωτική ισορροπία των γονέων, προϋπόθεση του αρμονικού ζεύγους, είναι επίσης προϋπόθεση της αρμονικής ανάπτυξης του παιδιού.
Από την ανάπτυξη των ανωτέρω θεμάτων φαίνεται πόσο απαραίτητη είναι η εκπαίδευση των γονέων στη Συμβουλευτική Γονεϊκής Συμπεριφοράς.

ΜΕΛΑΜΠΟΥΣ,ΕΝΑΣ ΜΥΘΙΚΟΣ ΙΑΤΡΟΣ ΜΕ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Ο ΨΕΥΔΟ-ΓΑΛΗΝΟΣ αναφέρει στην εισαγωγή του ότι «οι Έλληνες αποδίδουν τις επινοήσεις των τεχνών, είτε στα παιδιά των Θεών, είτε σε κάποιους ανθρώπους στους οποίους πρώτα οι Θεοί γνωστοποίησαν όλες τις τέχνες. Έτσι λένε ότι την τέχνη της ιατρικής ο Ασκληπιός πρώτος την έμαθε από τον Απόλλωνα, τον πατέρα του και την μεταβίβασε στους ανθρώπους. Γι αυτό θεωρείται εκείνος που την ανακάλυψε. Πριν από την εποχή του Ασκληπιού, η ιατρική δεν υπήρχε ακόμη ανάμεσα στους ανθρώπους, αλλά οι παλιοί είχαν κάποια εμπειρία φαρμάκων και βοτάνων, σαν εκείνα που ήξερε μεταξύ των Ελλήνων, ο Κένταυρος Χείρωνας και οι ήρωες που εκπαιδεύτηκαν απ’ αυτόν, και σαν εκείνα που αποδίδονται στον Αρισταίο, τον Μελάμποδα και τον Πολύειδο».
Ο Μελάμπους ήταν ο πρώτος θνητός, εις τον οποίον οι Θεοί εχάρισαν την ικανότητα να θεραπεύει τις ασθένειες και να προβλέπει τα μέλλοντα. Ήταν υιός του Αμυθάονα και γενάρχης του μαντικού γένους των Μελαμποδιδών, μεταξύ των οποίων υπήρξαν οι περιφημότεροι μάντεις της αρχαιότητας.
Από το αποδιδόμενο εις τον Ησίοδο ποίημα την Μελαμποδία, είναι γνωστή η πληροφορία ότι η μητέρα του Ειδομένη ή κατά τον Διόδωρο Αγλαΐα ή κατά Θεόκριτο Ροδόπη και κατά Διευχίδα Δορίππη, τον απώθεσε μόλις γεννήθηκε μέσα σ’ ένα δάσος, κατά τρόπον που τα πόδια του να είναι εκτεθειμένα στον ήλιο ακάλυπτα και έτσι απέκτησαν σκούρο χρώμα, το οποίον και διατηρήθηκε σ’ όλη του τη ζωή.
Από τον μέλανα πόδα πήρε το όνομά του Μελάμπους. Αργότερα απέκτησε το δώρο της μαντικής τέχνης, χάρις στην ευγνωμοσύνη κάποιων φιδιών, τα οποία ανάθρεψε αφού έκαψε τους νεκρούς γονείς τους.
Ενώ κάποτε ο Μελάμποδας κοιμόταν, τα φίδια του έγλυψαν τα αυτιά και τα κατέστησαν ικανά να ακούν και να καταλαβαίνουν την φωνή των μικρών και μεγάλων ζώων και από αυτή να μαθαίνουν αυτά τα οποία επρόκειτο να συμβούν στους ανθρώπους.
Ο Μελάμπους είχε ένα αδελφό τον Βίαντα. Τα δύο αδέλφια και ο θείος τους Νηλέας, ταξίδεψαν από τη Θεσσαλία στην Πύλο της Μεσσηνίας και εγκαταστάθηκαν στην εξοχή της περιοχής.
Με την μαντική και θεραπευτική ικανότητα του Μελάμποδα συνδέονται δύο μύθοι. Κατά τον πρώτο μύθο, ο Βίας εζήτησε να πάρει γυναίκα του την ωραία κόρη του θείου του Νηλέα την Πηρώ, αλλά ο Νηλέας του απάντησε ότι θα έδινε την κόρη του σε αυτόν που θα του έφερνε το περίφημο κοπάδι βοδιών του Φυλάκου, του βασιλιά της Φυλάκης στη Θεσσαλία. Ο Βίας τότε ανέθεσε στον αδελφό του να του φέρει αυτός τα βόδια του Φυλάκου, επειδή είχε τις ανάλογες ικανότητες. Ο Μελάμποδας δέχθηκε την πρόταση παρότι ήξερε λόγω της μαντικής του ικανότητας, ότι αυτό θα είχε δυσάρεστη περιπέτεια για τον ίδιο.
Στην προσπάθειά του να αρπάξει το κοπάδι, συνελήφθη και κλείστηκε στη φυλακή σ’ ένα παλιό σπίτι που το φύλαγε ένας φύλακας με τη δύστροπη σύζυγό του. Μέσα στη φυλακή έμεινε περίπου ένα χρόνο. Ένα βράδυ στον ύπνο του άκουσε τα σκουλήκια που έτρωγαν τα ξύλα της οροφής να λένε ότι την άλλη μέρα η σκεπή θα γκρεμιζόταν. Την επομένη αυτό το ανέφερε στον φύλακα και εζήτησε να μεταφερθεί σε άλλο κτίριο επειγόντως, πράγμα που έγινε.
Πράγματι, η σκεπή γκρεμίστηκε, με αποτέλεσμα να σκοτωθεί κα η κακή σύζυγος του φύλακα. Ο φύλακας ανέφερε το γεγονός αυτό στον Φύλακο, ο οποίος εκάλεσε τον Μελάμποδα και του εζήτησε να θεραπεύσει την στειρότητα του υιού του Ίφικλου, ο οποίος δεν μπορούσε να καταστήσει έγκυο την σύζυγό του. Ο Μελάμπους υποσχέθηκε ότι μπορεί να θεραπεύσει τον Ίφικλο και να τον καταστήσει πατέρα, αλλά προς τούτο ζήτησε σαν αμοιβή το περίφημο κοπάδι των βοδιών.
Ο Φύλακος δέχθηκε και τότε ο Μελάμποδας εθυσίασε ένα ταύρο στο Δία, τον κομμάτιασε και κάλεσε τα πουλιά να έρθουν να τον φάνε. Από τις ομιλίες των πουλιών άκουσε ότι ένας γύπας ο οποίος δεν ήταν εκεί ήξερε το μυστικό της στειρότητας και της θεραπείας του Ίφικλου. Κάλεσε τον γύπα και έμαθε πως η στειρότητα οφειλόταν σε σεξουαλική ανικανότητα, η οποία προήλθε από ξαφνικό φόβο στην θέα ενός ματωμένου μαχαιριού με το οποίον ο πατέρας του ευνούχισε κάποιους τράγους. Ο Ίφικλος θα γιατρευόταν με φάρμακο που θα παρασκευαζόταν από τη σκουριά που είχε σχηματισθεί γύρω από το μαχαίρι, το οποίον βρισκόταν καρφωμένο σε ένα δένδρο. Ο Μελάμπους βρήκε το μαχαίρι, έξυσε τη σκουριά, την ανακάτεψε με νερό και έδινε αυτό το παρασκεύασμα επί 10 ημέρες.
Το φάρμακο είχε επιτυχία και ο Ίφικλος θεραπεύτηκε από την ανικανότητα και την στειρότητά του. Ο Μελάμπους πήρε σαν αμοιβή το κοπάδι με τα βόδια, τα πήγε στον Νηλέα και ο Βίας παντρεύτηκε την όμορφη Πηρώ.
Κατά τον δεύτερο μύθο, ο Μελάμπους εθεράπευσε από τη μανία τις κόρες του Προίτου. Ο Προίτος ήταν υιός του μυθικού βασιλιά του Άργους Άβαντος. Τσακώθηκε όμως με τον αδελφό του Ακρέσιο για τη διαδοχή, γι’ αυτό έφυγε και πήγε στο παλάτι του βασιλιά της Λυκίας, Ιοβάτη, του οποίου την κόρη Σθενέβοια παντρεύτηκε. Στην συνέχεια ήρθε στην Ελλάδα, τα βρήκε με τον αδελφό του και έγινε βασιλιάς της Τύρινθας.
Κάποτε ήλθε στο παλάτι ο Βελλερεφόντης και τον φιλοξένησε. Η βασίλισσα Σθενέβοια ερωτεύθηκε τον Βελλερεφόντη και προσπάθησε να συνάψει σχέση μαζί του, αυτός όμως ηρνήθη. Η Σθενέβοια τότε τον εσυκοφάντησε στον άνδρα της, ότι δήθεν προσπάθησε να συνάψει σχέση μαζί της παρά τη θέλησή της. Τότε ο Προίτος έστειλε τον Βελλερεφόντη στον πεθερό του Ιοβάτη, με ένα συνθηματικό μήνυμα να τον σκοτώσει.
Τα πράγματα όμως έγιναν διαφορετικά, ο Ιοβάτης εκτίμησε τον Βελλερεφόντη, του έδωσε για σύζυγο μια κόρη του και τον έκανε διάδοχο του θρόνου του.
Ο Προίτος και η ζωηρή Σθενέβοια είχαν τρεις κόρες την Λυσίππη, την Ιφινόη και την Ιφιάνασσα.
Οι κόρες αυτές παρουσίασαν μανία. Την μανία κατ’ άλλους τη έριξε η Ήρα, γιατί της περιγέλασαν το ξόανο και κατ’ άλλους ο Διόνυσος, γιατί δεν καλοδέχθηκαν τις τελετές του.
Ο Μελάμπους κατά τον Απολλόδωρο προσφέρεται να θεραπεύσει τις Προιτίδες, εάν ο Προίτος του έδινε το μισό του βασίλειο. Ο Προίτος αρνείται, αλλά η κατάσταση χειροτέρευε. Οι Προιτίδες περιπλανιούνται στην Αργολίδα, στην Αρκαδία και γενικά σ’ όλη την Πελοπόννησο. Η μανία χτυπάει και άλλες γυναίκες του τόπου. Έτσι ο Προίτος δέχεται, αλλά τώρα ο Μελάμπους ζητάει τα δύο τρίτα του βασιλείου, ένα τρίτο για τον εαυτό του και ένα τρίτο για τον αδελφό του Βίαντα. Ο Προίτος δέχεται.
Τότε ο Μελάμπους παίρνει συνοδούς ωραίους νέους και αρχίζει να κυνηγάει τις τρεις αδελφές. Πάνω στο κυνήγημα η μία πέθανε, τις άλλες δύο όμως τις έπιασε ο μάντης.
Κατά τον Παυσανία, ο Μελάμπους βρήκες τις κόρες σε μια σπηλιά και εν συνεχεία τις πήρε και τις πήγε σ’ ένα ιερό της Άρτεμης της Ημερασίας, δηλαδή αυτής που μερώνει. Εκεί τις γιάτρεψε από τη μανία, τελώντας απόρρητες θυσίες και καθαρμούς.
Η τοποθεσία λέγεται Λουσοί (Λουτρά). Λίγο μακρύτερα υπάρχει μια πηγή από την οποία όποιος πιει νερό γιατρεύεται από τη λύσσα ή τη μανία. Γι’ αυτό και η πηγή λέγεται Άλυσσον.
Από την περιγραφή των δύο αυτών μύθων, βλέπουμε ότι και στις δύο περιπτώσεις τα προβλήματα τα οποία παρουσίαζαν οι πρωταγωνιστές, δηλαδή ο Ίφικλος και οι Προιτίδες, είναι σεξουαλικού χαρακτήρα, επίσης και στις δύο περιπτώσεις υπάρχει αίσιο τέλος, ο Ίφικλος συνευρίσκεται σεξουαλικά με την σύζυγό του και τεκνοποιεί και οι δύο Προιτίδες θεραπεύονται και παντρεύονται.
Με τις γνώσεις της σημερινής επιστήμης, ο Ίφικλος πάσχει από ψυχική σεξουαλική ανικανότητα, μια νεύρωση με φοβικά και υστερικά στοιχεία. Η αιτιολογία της νεύρωσης αυτής είναι διάφοροι ψυχοτραυματισμοί, οι οποίοι αρχίζουν από τη μικρή παιδική ηλικία.
Ο πρώτος ψυχοτραυματισμός στη μικρή παιδική ηλικία έρχεται από έναν πατέρα αυταρχικό, βίαιο, επιθετικό ή όπως χαρακτηρίζεται στην ψυχαναλυτική γλώσσα ευνουχιστικό, τότε αρχίζει να επηρεάζεται η ομαλή ψυχοσεξουαλική εξέλιξη το παιδιού.
Ο δεύτερος ψυχοτραυματισμός, με αιτία πάλι τον πατέρα, είναι όταν ο Ίφικλος τον βλέπει να ευνουχίζει τους τράγους. Αυτή η σκηνή αναβιώνει το άγχος και τη φοβία του πρώτου ψυχοτραυματισμού.
Ο τρίτος ψυχοτραυματισμός γίνεται με τον γάμο του Ίφικλου, ο οποίος προφανώς θα έγινε με πρωτοβουλία του πατέρα του Φύλακου, με την επιτακτική απαίτηση να καταστήσει αμέσως έγκυο τη γυναίκα του, για να εξασφαλισθεί και ο διάδοχος. Οι τρεις ψυχοτραυματισμοί είναι ικανοί για να καταστήσουν τον Ίφικλο ανίκανο για σεξουαλική πράξη.
Για τον Ίφικλο η σεξουαλική πράξη σημαίνει την επιβεβαίωση του ψυχολογικού ευνουχισμού του από τον πατέρα του.
Ο Μελάμπους όταν μελέτησε την περίπτωση, κατάλαβε σαν καλός γιατρός και ψυχαναλυτής τις αιτίες της πάθησης και ίσως να είπε ότι κάποιος γύπας του ψιθύρισε το μυστικό, αν και δεν είχε ανάγκη τον γύπα, γιατί ο ίδιος ο Ίφικλος μετά από συζήτηση θα του είχε αναφέρει με λεπτομέρειες όλες τις πληροφορίες που χρειαζόταν.
Πλησιάζει τον ασθενή του με αγάπη και ενδιαφέρον, του επαναφέρει στη μνήμη τη σκηνή κατά την οποία ο Φύλακος κόβει με το μαχαίρι τα γεννητικά όργανα των τράγων και έτσι την απομυθοποιεί και τη συζητάει με τον ασθενή του. Με αυτόν τον τρόπο του ελαττώνει το άγχος και τον φόβο. Και εν συνεχεία του δίνει το «μαγικό» φάρμακο. Τη σκουριά του μαχαιριού και το ξεραμένο αίμα των τράγων διαλυμένα σε νερό, του δίνει να πίνει για 10 ημέρες.
Με αυτόν τον τρόπο ο Ίφικλος καταπίνει, ενσωματώνει το αίμα του τράγου και παίρνει την σεξουαλική του δύναμη και συγχρόνως με τη σκουριά ενσωματώνει το μαχαίρι σαν σύμβολο του φαλλού. Τώρα πλέον ο Ίφικλος έχει ένα γεννητικό όργανο δυνατό σαν το σίδερο του μαχαιριού και μια σεξουαλική ορμή σαν του τράγου.
Με τις κόρες του Προίτου συνέβησαν ανάλογοι ψυχοτραυματισμοί, οι οποίοι καθόρισαν ένα ψυχολογικό υστερικό υπόστρωμα το οποίον με τις ανάλογες συνθήκες προκάλεσε στις Προιτίδες την εμφάνιση της μανίας.
Ο πρώτος ψυχοτραυματισμός έγινε στη μικρή παιδική ηλικία. Αιτία η όχι καλή σχέση των γονέων. Η ζωηρή σεξουαλικά Σθενέβοια είναι λογικό να παραμελεί τις κόρες της και το σύζυγό της. Η ομαλή ψυχοσεξουαλική εξέλιξη των κοριτσιών έχει προβλήματα τα οποία θα επηρεάσουν την μελλοντική συμπεριφορά τους απέναντι στο ανδρικό φύλο.
Ο δεύτερος ψυχοτραυματισμός γίνεται όταν η μητέρα προσπαθεί να κάνει σχέση με τον Βελλερεφόντη. Το ψυχολογικό κλίμα μέσα στην οικογένεια διευκολύνει τις ψυχολογικές συγκρούσεις.
Ο τρίτος ψυχοτραυματισμός έγινε όταν υπήρξε προσπάθεια να μυηθούν σε κάποιο Διονυσιακό θίασο. Είναι γνωστό ότι στους Διονυσιακούς θιάσους, οι γυναίκες που έπαιρναν μέρος στις διάφορες τελετές, συμμετείχαν και στα λεγόμενα Μαιναδικά όργια, σεξουαλικού χαρακτήρα. Η σεξουαλική απελευθέρωση από τα ταμπού, ήταν μέρος της λατρείας του Διονύσου.
Γυναίκες οι οποίες πιέζονταν να συμμετέχουν σε παρόμοιες τελετές, ενώ δεν ήσαν ψυχολογικά προετοιμασμένες, αντιδρούσαν με εμφάνιση ψυχικών παθολογικών φαινομένων, άλλοτε άλλης σοβαρότητας.
Αυτό συμβαίνει με τους γυναικείους υστερικούς χαρακτήρες. Αν π.χ. μια υστερική γυναίκα εμφανίζει έντονο αισθησιασμό, θα ήταν λάθος να υποθέσουμε ότι εκφράζει γνήσια σεξουαλική προθυμία.
Το αντίθετο μάλιστα: στην προσπάθεια να επωφεληθεί κανείς από αυτή τη φαινομενική σεξουαλική διαθεσιμότητα, θα δει ότι σε περιπτώσεις βαριάς υστερίας, η έκφραση αυτή θα μετατραπεί στο αντίθετό της, ότι η σεξουαλικές εκδηλώσεις θα αντικατασταθούν από άγχος ή από κάποιας άλλης μορφής άμυνα, όπου περιλαμβάνεται και η εσπευσμένη φυγή και η περιπλάνηση.
Αυτήν ακριβώς την υστερική φυγή και περιπλάνηση παρουσίασαν και οι Προιτίδες.
Ο Μελάμποδας αντελήφθηκε το ψυχικό πρόβλημα, επειδή είχε μεγάλη πείρα από παρόμοια περιστατικά, καθότι και ο ίδιος κατά τον Ηρόδοτο ήταν μυημένος στις Διονυσιακές τελετές.
Γι’ αυτό όταν τις αντάμωσε ήταν παρέα με τους ωραίους νέους, οι οποίοι τραγουδούσαν και εχόρευαν, με σκοπό να ερεθίσει ερωτικά τις κόρες. Εν συνεχεία τις πλησίασε ευγενικά και τις πήγε στο ιερό της Άρτεμης.
Ως γνωστόν η παρθένα Άρτεμης ήταν εναντίον της σεξουαλικής πράξης. Αφού ηρέμησαν με διάφορους καθαρμούς, δηλαδή με κατάλληλη ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, εν συνεχεία τις πήγε θεραπευμένες στον πατέρα τους στην Τίρινθα, όπου έγιναν οι γάμοι του Μελάμποδα με την Ιφιάνασσα και του Βίαντα με την Λυσίππη.
Ένας τρόπος να καμφθεί η αντίσταση της υστερικής γυναίκες προς την σεξουαλική σχέση, είναι σε αρκετές περιπτώσεις ο γάμος. Με το μυστήριο του γάμου έρχονται σε επαφή στη φαντασίωσή τους, με την εξιδανικευμένη ανδρική φιγούρα, δηλαδή το πατρικό υποκατάστατο. Εν συνεχεία θα υποστούν από τον άνδρα τους τη σεξουαλική επαφή επειδή εξαναγκάζονται ένεκα του μυστηρίου του γάμου. Με τον καιρό υπάρχει πιθανότητα να αποκτήσουν ικανοποιητική σεξουαλική σχέση.
Βλέπουμε λοιπόν, από αυτά τα παραδείγματα ότι οι Έλληνες από την μυθική ακόμη εποχή, είχαν εισχωρήσει μέσα στα μυστικά της ψυχής και θεράπευαν τα πάθη της, με παρόμοιες μεθόδους με την ψυχανάλυση, τρεις χιλιάδες χρόνια πριν την ανακαλύψει ο Φρόιντ.

ΤΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

Ένα από τα πλέον ανησυχητικά φαινόμενα της εποχής μας είναι τα σεξουαλικά προβλήματα της νεολαίας. Θα προσπαθήσουμε να δώσουμε κάποια εξήγηση στηριζόμενοι στη γνώση που μας δίνει η διεθνής βιβλιογ-ραφία.
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.
Μετά τη γέννηση το παιδί μεγαλώνοντας περνάει από διάφορα στά-δια ανάπτυξης, αυτά τα στάδια αποκαλούνται στάδια ψυχοσεξουαλικής α-νάπτυξης.
Όπως το λέει και ο όρος, σημαίνει ότι η σωματική, η ψυχική και η σεξουαλική ανάπτυξη του ανθρώπου είναι ένα ενιαίο και αδιαίρετο σύνολο.
Η ανάγκη ν΄ αγαπάμε είναι μέρος της βιολογικής μας δομής. Η πα-ρόρμηση της αγάπης έχει σαν στόχο την ικανοποίηση αυτής της ανάγκης. Το ίδιο ισχύει και για το σεξ. Η πράξη του σεξ είναι ένα δόσιμο του εαυτού. Η ικανοποίηση απορρέει από την πλήρη παράδοση του εαυτού στον ή στην σύντροφο στη διάρκεια της σεξουαλικής επαφής. Χωρίς αυτήν την παράδοση δεν μπορεί κανείς ν΄ αποκτήσει την πλήρη σεξουαλική ικανοπο-ίηση. Μ΄ άλλα λόγια μόνον όταν κάνει κανείς έρωτα ολόψυχα είναι δυνατή η επίτευξη οργανικής ολοκλήρωσης στη σεξουαλική αγάπη. Αν η σεξουα-λική ευτυχία είναι σχετικά σπάνια στον πολιτισμό μας, αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι τα άτομα έχουν χάσει την ικανότητα να δίνονται ολοκληρωτικά ο ένας στον άλλο. Αυτή η απώλεια της ικανότητας γι΄ αγάπη είναι η αιτία των πλατιά διαδεδομένων νευρώσεων της εποχής μας.
Ο άνθρωπος κατά την πορεία της ψυχοσεξουαλικής του ολοκλήρω-σης και της οριστικής διαμόρφωσης της προσωπικότητάς του αντιμετωπίζει διάφορες καταστάσεις.
΄Οσο περισσότερο κανείς αναπτύσσει την ατομική του προσωπικό-τητα, τόσο περισσότερο μεγαλώνει το άγχος της μοναξιάς του. Ποιο είναι το αντίδοτο στη μοναξιά της ατομικότητας ; Πώς μπορούμε ν΄ αποφύγουμε το καταστροφικό άγχος που προκαλεί ;
Η απάντηση είναι η αγάπη, αλλά η αγάπη σε δράση, η κυριότερη μορφή της οποίας είναι το σεξ. ΄Οσο η σεξουαλική ορμή είναι επιτακτική, όσο είναι συνειδητή κι΄ απαλλαγμένη ενοχής, το άγχος της μοναξιάς δεν βιώνεται.
Η προσωπικότητα είναι η έκφραση της μοναδικής δομής της ύπαρ-ξής μας. Η σεξουαλικότητα είναι η δύναμη που οδηγεί στη στενή επαφή, στην ταύτιση και στην ένωση με το άλλο.
Η σεξουαλικότητα και η προσωπικότητα είναι αλληλεξαρτώμενες. Η σεξουαλικότητα καθορίζει την προσωπικότητα στο μέτρο που προσδιορίζει τη σχέση του ατόμου με τους άλλους. Η προσωπικότητα από την άλλη μεριά διαμορφώνει την σεξουαλική συμπεριφορά του ατόμου. Η σεξουαλικότητά του προσφέρει την κύρια πηγή της ηδονής και ικανοποίησής του. Επίσης προσφέρει ένα θετικό προσανατολισμό προς τους άλλους ανθρώπους.
Η σεξουαλικότητα είναι η έκφραση της ζωής και το αντίθετο του θανάτου. Ένα φυσιολογικό σεξουαλικό άτομο δεν είναι υποχρεωμένο να προστατεύει τον εαυτό του από το ασυνείδητο με διάφορους νευρωτικούς μηχανισμούς όπως συμβαίνει με το Εγώ των νευρωσικών. ΄Ετσι το Εγώ του φυσιολογικού σεξουαλικά ατόμου είναι εύκολα προσιτό τόσο στην ηδονή, όσο και στη δυσαρέσκεια.
Το άτομο με τη σεξουαλική ματαίωση, είναι πάντα ένα άτομο πικ-ρόχολο, δεν μπορεί να απολαύσει την αγάπη και το σεξ. Ο θλιμμένος άν-θρωπος έχει και σεξουαλική κατάθλιψη. Αν η προσωπικότητα είναι ζωηρή και ζωντανή, η σεξουαλικότητα του ατόμου θα παρουσιάζει τις ίδιες ιδιό-τητες. Η σεξουαλική του ικανοποίηση αντανακλάται στα γενικά καλά αισ-θήματά του, στη χαρούμενη διάθεση και στην ευτυχία του.
Σε αντίθεση με το φυσιολογικό άτομο, το Εγώ του νευρωσικού αν-θρώπου βρίσκεται στο έλεος των ασυνειδήτων απωθημένων μηχανισμών του. Δεν μπορεί να αγαπήσει δυνατά, γιατί ουσιαστικά στοιχεία της σεξου-αλικότητάς του είναι απωθημένα. Συνήθως είναι σεξουαλικά ανεσταλμένος ή διαταραγμένος.
Η βάση της πάθησης είναι μία αναστολή στην ανάπτυξη της σεξου-αλικής ορμής.
Η αναστολή συνίσταται ότι δεν συνέπεσαν σωστά και οι δύο συνισ-τώσες, η συνένωση των οποίων διασφαλίζει τη φυσιολογική σεξουαλική συμπεριφορά.
Η μία συνιστώσα είναι η τρυφερή και η άλλη η αισθησιακή. Όταν αυτές οι δύο συνιστώσες αποτύχουν να ενωθούν για κάποιους λόγους από την εφηβεία και μετά μέχρι την ενηλικίωση, τότε εμφανίζονται διάφορα ψυχολογικά σεξουαλικά προβλήματα, τα οποία χαρακτηρίζονται με τον γε-νικό όρο «σεξουαλική ανικανότητα». Η σεξουαλική ανικανότητα η οποία οφείλεται σε ψυχολογικά αίτια, μπορεί να είναι είτε ολική είτε μερική. Εάν ένας νέος ο οποίος έχει μερική ψυχική σεξουαλική ανικανότητα, συναντή-σει μία νέα για την οποία έχει μεγάλη εκτίμηση, όπως έχει για τη μητέρα του ή την αδελφή του, τότε συνήθως η σεξουαλική πράξη καταλήγει σε α-ποτυχία, διότι δεν ερεθίζεται η αισθησιακότητα, αλλά υπερισχύει η τρυφε-ρότητα. Η σεξουαλική ζωή τέτοιων ατόμων είναι διασπασμένη, εκεί που αγαπούν δεν ποθούν και εκεί που ποθούν δεν αγαπούν. Νέοι που πάσχουν από αυτό το πρόβλημα είναι δυνατόν να εκτελούν την σεξουαλική πράξη σε οίκους ανοχής, όπου για τις επαγγελματίες αυτές γυναίκες δεν τρέφουν τρυφερά αισθήματα, ενώ αποτυγχάνουν με γυναίκες τις οποίες εκτιμούν ιδιαίτερα.
Στις γυναίκες υπάρχει το αντίστοιχο της ψυχικής σεξουαλικής ανι-κανότητας, με τον όρο «γυναικεία ψυχρότητα». Υπάρχουν γυναίκες οι ο-ποίες δέχονται τη σεξουαλική επαφή χωρίς να αισθάνονται ηδονή καθώς και γυναίκες οι οποίες δεν δέχονται καθόλου την σεξουαλική επαφή.
Σήμερα παρατηρούμε ότι το φαινόμενο της ψυχικής σεξουαλικής ανικανότητας είναι περισσότερο διαδεδομενο από κάθε άλλη εποχή και κυ-ρίως πλήττει τους νέους. ΄Εχει λάβει τρομακτικές διαστάσεις, ένας στους τέσσερις νέους από ηλικίας 18-25 ετών έχει προβλήματα με τη σεξουαλική του δραστηριότητα.
Πού οφείλεται αυτό το σοβαρό ψυχοσεξουαλικό φαινόμενο ; Φαίνε-ται ότι οφείλεται σε πολλούς παράγοντες. Όπως η εξέλιξη του πολιτισμού, η πολυπλοκότητα της κοινωνικής ζωής, ο αγχογόνος ρυθμός της καθημερι-νότητας, η ραγδαία εξέλιξη του τρόπου ζωής, η παγκοσμιοποίηση, η αγχώ-δης κτητική συμπεριφορά των γονέων προς τα παιδιά τους, όλα αυτά δημι-ουργούν δυσμενείς συνθήκες για τη σεξουαλική εξέλιξη της νεολαίας.
Τι μπορεί να προσφέρουν στην κοινωνία οι επιστήμες που ασχολο-ύνται με τα προβλήματα της ψυχικής και σεξουαλικής υγείας ;
Το πρώτον είναι η ενημέρωση της κοινωνίας. Να ενημερώνονται τα ζευγάρια πριν τεκνοποιήσουν ώστε όταν αποκτήσουν παιδιά να ξέρουν να φέρονται σωστά. Να ενημερώνονται οι ασχολούμενοι με την παιδεία γενι-κά, αλλά και αυτοί οι οποίοι ασχολούνται με την υγεία, αλλά και ιδιαίτερα όσοι ασχολούνται με την ψυχική υγεία. Η πρόληψη είναι καλύτερη από τη θεραπεία.
Οι νέοι οι οποίοι εμφανίζουν ψυχολογικά σεξουαλικά προβλήματα μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά με ψυχοθεραπευτική και συμβουλευτική αγωγή, αρκεί να προσφύγουν εγκαίρως στους ειδικούς. Ε-φόσον οι νέοι διαμένουν με τους γονείς τους και εξαρτώνται από αυτούς, είναι καλύτερα και οι γονείς να υποβάλλονται σε ψυχοθεραπεία και συμβο-υλευτική.
Επίσης υπάρχει και φαρμακευτική αγωγή, η οποία μπορεί να εφαρ-μοσθεί παράλληλα με ακίνδυνα και αποτελεσματικά φάρμακα.

Η ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ ΣΤΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΧΩΡΟ

 Με τον όρο παρενόχληση στον χώρο της εργασίας εννοούμε κάθε καταχρηστική συμπεριφορά που εκδηλώνεται με λόγια η με πρά-ξεις και μπορεί να ζημιώσει την προσωπικότητα, την αξιοπρέπεια ή την ακεραιότητα του ατόμου, σωματική ή ψυχική και να θέσει σε κίνδυνο την εργασία του ή να διαταράξει γενικώς το εργασιακό κλίμα.
Παρόλο που η παρενόχληση στο χώρο της εργασίας είναι τόσο παλιό φαινόμενο, όσο και η εργασία, εν τούτοις μόνο στις αρχές της δεκαετίας του ΄90 αντιμετωπίστηκε σα φαινόμενο που καταστρέφει το εργασιακό κλίμα, μειώνει την παραγωγικότητα, αλλά και ευνοεί τις απουσίες των εργαζομένων από την εργασία τους, λόγω των ψυ-χολογικών προβλημάτων που προκαλεί.
Όταν η παρενόχληση κάνει την εμφάνισή της στο χώρο της εργα-σίας πρόκειται να ένα φαινόμενο απάνθρωπο και ανελέητο.
Όταν κάποιος π.χ. προϊστάμενος παρενοχλεί ψυχολογικά έναν εργαζόμενο, το ζητούμενο δεν είναι η κριτική πάνω στη δουλειά του, είτε είναι καλή, είτε είναι κακή, αλλά στοχεύει το ίδιο το άτομο, θέ-λοντας συνειδητά ή όχι, να του προκαλέσει βλάβη. Πρόκειται πάντα για μια προσωπική επίθεση.
Στόχος είναι η επιβολή της εξουσίας με κάθε τίμημα. Αρχίζει δι-αλύοντας τον άλλον, χτυπώντας τον στα αδύναμα σημεία του, ώστε το άτομο να χάνει την εμπιστοσύνη στον εαυτό του. Η επίθεση είναι γενική και αόριστη. Δεν αποσκοπεί να βρεθεί λύση σε ένα πρόβλημα ή να ρυθμίσει μια διαμάχη, αλλά να εισαγάγει μια σχέση δυνάμεων.
Σκοπός της παρενόχλησης είναι να αποσταθεροποιήσει τον άλ-λον σε βαθμό που να μην μπορεί να αντιστέκεται. Συνειδητά ή όχι οι επιτιθέμενοι αποφεύγουν τις καθαρά επαγγελματικές κατηγορίες, για να στοχεύσουν στο προσωπικό κομμάτι, εκεί που πονάει ιδιαίτερα.
Παράδειγμα:
Η δις. Μ είναι υπάλληλος σε μια επιχείρηση. Είναι ικανότατη στη δουλειά της. Ο προϊστάμενός της ο οποίος είναι μέτριας ικανότητας τη ζηλεύει και αρχίζει να την παρενοχλεί ψυχολογικά.
Π.χ της λέει: «Δεν θέλω να πάρετε τη θέση του αρχηγού εδώ μέσα, δεν είμαστε στο στρατό όπως ο πατέρας σας»! Από τότε, μόλις λέει κάτι η Μ, ο προϊστάμενός της κάθεται προσοχή και τη χαιρετάει στρατιωτι-κά, κοροϊδεύοντας φυσικά τον πατέρα της. Η Μ αποσταθεροποιείται ψυχολογικά, γιατί είχε φροντίσει επιμελώς να μη γίνει τίποτε γνωστό για την προσωπική της ζωή και ιδιαίτερα για την συγκρουσιακή σχέση με τον πατέρα της, που είναι όντως ένας τύραννος. Προσπαθεί πολλές φορές να μιλήσει στον προϊστάμενό της ότι η συμπεριφορά του την πληγώνει, αλλά αυτό συνεχίζει.
Από τότε η Μ επικρίνει διαρκώς τον εαυτό της και οι σχέσεις με τους άλλους παρεμποδίζονται. Οι συγκρουσιακές σχέσεις με τον πατέρα της μεταφέρονται στους άλλους και κατά συνέπεια η ψυχολο-γική της ισορροπία αποσταθεροποιείται.
Αν αυτό το επεισόδιο ήταν μεμονωμένο και είχε ακολουθήσει συγνώμη, θα μπορούσε να είναι μόνο μια αδεξιότητα του προϊσταμέ-νου, χωρίς ιδιαίτερες συνέπειες, αντίθετα αυτός μόλις αισθάνεται ότι έχει αγγίξει το ευαίσθητο σημείο της Μ και ότι οι παρατηρήσεις του την αποσταθεροποιούν, υπερθεματίζει και υιοθετεί αυτή την προσβλητική συμπεριφορά καθημερινά.
Η ψυχολογική παρενόχληση περιλαμβάνει μια σειρά από εχθρι-κές συμπεριφορές προς τον παρενοχλούμενο.
1) Προσβολές των συνθηκών της εργασίας
• Δεν του μεταδίδουν τις χρήσιμες πληροφορίες για την υλοποίηση της εργασίας του.
• Συστηματικά αμφισβητούν όλες του τις αποφάσεις
• Κριτικάρουν άδικα ή υπερβολικά την εργασία του
• Του αφαιρούν την πρόσβαση στα εργαλεία της δουλειάς, τηλέφωνο, φαξ, υπολογιστής κ.λ.π.
• Αναθέτουν στο θύμα διαρκώς καινούρια καθήκοντα
• Συστηματικά του αναθέτουν αρμοδιότητες κατώτερες των ικανοτή-των του
• Ασκούν πιέσεις πάνω στο θύμα ώστε να μην κάνει χρήση των δικα-ιωμάτων του (άδειες, ωράρια, μπόνους)
• Παρεμποδίζουν την προαγωγή του
• Του αναθέτουν επικίνδυνες εργασίες ενάντια στη θέλησή του.
• Του αναθέτουν καθήκοντα ασύμβατα με την υγεία του
• Του δίνουν εντολές αδύνατον να εκτελεστούν
• Αδιαφορούν για τις ιατρικές γνωματεύσεις των γιατρών
• Τον σπρώχνουν σε λάθη
2) Απομόνωση και άρνηση επικοινωνίας
• Το θύμα διακόπτεται συνεχώς όταν θέλει να μιλήσει
• Δεν του απευθύνουν τον λόγο
• Αρνούνται την επαφή μαζί του
• Αγνοείται η παρουσία του
• Η Διεύθυνση αρνείται το διάλογο
3) Προσβολή της αξιοπρέπειας
• Χαρακτηρίζουν το θύμα με περιφρονητικά λόγια
• Υποτιμούν το θύμα στους προϊσταμένους του ή υφιστάμενους
• Διαδίδουν διάφορες άσχημες φήμες
• Χλευάζουν την εμφάνισή του
• Χλευάζουν την καταγωγή του, την εθνικότητά του ή την θρησκεία του
• Του αναθέτουν υποτιμητικές εργασίες
• Καθυβρίζουν το θύμα με άπρεπα ή υποτιμητικά λόγια
4) Λεκτική, σωματική ή σεξουαλική παρενόχληση
Οι διάφορες μορφές παρενόχλησης.
Στο 58 % των περιπτώσεων η παρενόχληση προέρχεται από τον ιεραρχικά ανώτερο.
Στο 29 % των περιπτώσεων η παρενόχληση προέρχεται από πολ-λά άτομα συμπεριλαμβανομένων των ιεραρχικά ανώτερων και των συ-ναδέλφων.
Στο 12 % των περιπτώσεων η παρενόχληση προέρχεται από άλλο συνάδελφο.
Στο 1 % των περιπτώσεων η παρενόχληση προέρχεται από ένα υφιστάμενο.
Η σοβαρότητα των επιπτώσεων στα θύματα εξαρτάται από την προσωπικότητα των θυμάτων, τη σχέση μεταξύ των πρωταγωνιστών και του αριθμού των ατόμων που εμπλέκονται σ’ αυτές τις διαδικασίες της παρενόχλησης.
Το αποτέλεσμα της παρενόχλησης είναι εντονότερο όταν προέρ-χεται από μια συσπειρωμένη ομάδα εναντίον ενός ατόμου.
Η παρενόχληση από ένα προϊστάμενο είναι σοβαρότερη απ’ ότι η παρενόχληση από ένα συνάδελφο, γιατί το θύμα έχει την αίσθηση ότι δεν θα βρει από πουθενά συμπαράσταση.
Οι επιπτώσεις στην υγεία είναι μακροπρόθεσμα σοβαρότερες όταν διαφαίνεται ότι η παρενόχληση στοχεύει ένα μεμονωμένο άτομο.
Η σοβαρότητα των επιπτώσεων στην υγεία εξαρτάται από την δι-άρκεια της παρενόχλησης, την ένταση της επίθεσης και το πόσο ευάλω-το είναι το θύμα.
Δεν είναι πάντα εύκολο να γίνει ένας ξεκάθαρος διαχωρισμός α-νάμεσα στην ψυχολογική παρενόχληση και στη Διοικητική κακομεταχε-ίριση, γιατί η μια εμπλέκεται στην άλλη. Π.χ. βλέπουμε σε επιχειρή-σεις που η συλλογική Διοίκηση δεν σέβεται τον εργαζόμενο, διάφορα άτομα ναρκισσιστικά να επωφελούνται από το γενικότερο κακό κλίμα για να διαλύσουν ένα συνάδελφο και να αναρριχηθούν στη κλίμακα της ιεραρχίας.
Πολλές φορές οι εργαζόμενοι αναγκάζονται διακόψουν την ερ-γασία τους με αναρρωτικές άδειες ή ακόμη και να παραιτηθούν.
Αυτές οι καταστάσεις έχουν σοβαρή επίπτωση στην οικονομική κατάσταση του εργαζομένου. Αλλά και η επιχείρηση ζημιώνεται λόγω της απουσίας των εργαζομένων, με συνέπεια τη μείωση της παραγωγής.
Η ψυχολογική παρενόχληση δημιουργεί επίσης ένα κλίμα ανησυ-χίας, φόβου και αστάθειας που εξαπλώνεται σε ολόκληρη τη κοινωνία.
Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, των αναδιαρθρώσεων και των συγχωνεύσεων των επιχειρήσεων, αυτές οι διαδικασίες κάνουν τους ανθρώπους να χάνουν την εμπιστοσύνη στους άλλους και στον εαυτό τους, με αποτέλεσμα να αποδυναμώνουν τον κόσμο της εργα-σίας.
Παρόλο που η παρενόχληση εφαρμόζεται όπου το επιτρέπει ο τρόπος οργάνωσης, υπάρχουν εργασιακοί χώροι που είναι περισσότερο εκτεθειμένοι.
1) Η Δημόσια Διοίκηση: Στον δημόσιο τομέα η παρενόχληση μπορεί να διαρκέσει πολλά χρόνια, γιατί στο δημόσιο τα άτομα προ-στατεύονται ιδιαίτερα και δεν μπορούν να απολυθούν. Γι’ αυτό τον λόγο οι μέθοδοι της παρενόχλησης είναι περισσότερο ολέθριοι και έχουν δραματικά αποτελέσματα στην υγεία, αλλά και στην προσωπι-κότητα των θυμάτων.
2) Η Τοπική Αυτοδιοίκηση: Πολύ συχνά, στους Δήμους, στις Νο-μαρχίες, στις Περιφέρειες, οι υπάλληλοι του κράτους βλέπουν νεοεκλε-γέντες να αναλαμβάνουν αρμοδιότητες για τις οποίες δεν έχουν εκπαι-δευτεί. Στην αρχή, οι εκλεγμένοι σέβονται τους υπαλλήλους, γιατί έχουν ανάγκη από άτομα που να γνωρίζουν τη δουλειά. Στη συνέχεια, ενώ ορισμένοι εκπαιδεύονται γρήγορα, άλλοι για να καλύψουν την ανεπάρκειά τους προσπαθούν να μειώσουν την προσωπικότητα των υ-παλλήλων με τη μέθοδο της ψυχολογικής παρενόχλησης.
3) Ο Στρατός: Στο Στρατό υπάρχουν πολλά περιστατικά παρενόχ-λησης, αλλά είναι δυσκολότερο από οπουδήποτε αλλού να καταγγελθο-ύν, λόγω της αυστηρής πειθαρχίας.
4) Κοινωνικό – ιατρικός τομέας: Είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένος, διότι οι συνθήκες εργασίας είναι εξαιρετικά δύσκολες τόσο σωματικά, όσο και ψυχικά.
Στα νοσοκομεία οι νοσοκόμες εξαρτώνται ταυτόχρονα από τις προϊστά-μενες, τους γιατρούς και τη Διοίκηση, γεγονός που μπορεί να δημιουρ-γήσει σύγχυση που να ευνοεί τις παρεξηγήσεις, τις προσβολές και τις καταχρήσεις εξουσίας.
5) Η παιδεία: Ο εκπαιδευτικός χώρος είναι από αυτούς που πλήτ-τονται περισσότερο από την ψυχολογική παρενόχληση. Η διαδικασία της αποσταθεροποίησης συχνά μοιάζει. Ρίχνουν στους καθηγητές ή τον δάσκαλο που βρίσκεται στο στόχαστρο όλες τις πειθαρχικές και παιδα-γωγικές δυσκολίες του σχολείου.
6) Η έρευνα: Στους ερευνητές οι διαδικασίες ψυχολογικής παρενόχ-λησης είναι πολύ συνηθισμένες. Είναι μάλιστα φαινόμενο επιβίωσης, γιατί πολύ λίγοι από αυτούς θα κατορθώσουν να αναγνωριστούν. Ένας ερευνητής μπορεί να προσπαθήσει να οικειοποιηθεί τις γνώσεις και τις ιδέες των άλλων για ίδιον όφελος.
Εδώ δεν πρόκειται για εποικοδομητική συνεργασία μεταξύ ερευ-νητών, αλλά για μια ζούγκλα, όπου η πρόοδος της επιστήμης δεν έχει μεγάλη σημασία. Ο πρωταρχικός σκοπός είναι η απόκτηση κύρους και χρήματος.
7) Η ιδιωτικές επιχειρήσεις: Εδώ συναντάμε τις περισσότερες περιπτώσεις προ μελετημένης και συνειδητής ψυχολογικής παρενόχλη-σης, που έχουν σκοπό να αποθαρρύνουν ένα εργαζόμενο και να τον αναγκάσουν να παραιτηθεί.
Οι επιπτώσεις στην υγεία:
1) Η ντροπή και η ταπείνωση. Αυτό το οποίο κυρίως πληγώνει το θύμα είναι ότι δεν ήξερε ή δεν μπόρεσε να αντιδράσει στην παρενόχλη-ση
2) Η απώλεια της ευθυκρισίας. Προέρχεται από διάφορες παράδοξες εντολές, οι οποίες εμπίπτουν στην τεχνική της παρενόχλησης. Π.χ. κα-τηγορούν κάποιον ότι δεν δουλεύει αλλά δεν του δίνουν εργασία να κά-νει ή του δίνουν υπερβολική εργασία χωρίς να τον εφοδιάζουν με τα ανάλογα μέσα
3) Η απώλεια ζωτικότητας. Έχει χάσει το ενδιαφέρον και την ζωτι-κότητά του.
4) Άγχος
5) Ψυχοσωματικές διαταραχές. Π.χ. κόπωση, νευρικότητα, αϋπνίες, ημικρανίες, γαστρίτιδα, έλκος, κολίτις, οσφυϊκοί πόνοι, ορμονικές δια-ταραχές, προβλήματα θυρεοειδούς, ανωμαλίες στην περίοδο, υπέρταση, ίλιγγοι, δερματικές παθήσεις.
6) Κατάθλιψη. Η κατάθλιψη μπορεί να εμφανισθεί όταν η παρενόχ-ληση παραταθεί επί μακρόν και είναι έντονη. Ο καταθλιπτικός εμφανί-ζει μελαγχολική διάθεση, αίσθημα απαξίωσης, ενοχής, αδυναμία προ-σαρμογής και σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να κάνει απόπειρα αυτοκτονίας.
Το Διεθνές Γραφεί Εργασίας του ΟΗΕ κάνει λόγο για επιδημία σωματικής και ψυχολογικής βίας στους χώρους εργασίας σε έκθεσή του στις 14/6/2006.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση η έκθεση εκτιμά ότι 9 % των εργαζομέ-νων πέφτουν κάθε χρόνο θύματα ψυχολογικής βίας.
Επίσης το ίδιο Γραφείο εκτιμά ότι το κόστος της βίας αυτής είτε υπό μορφή αποχής από την εργασία, είτε υπό μορφή παραιτήσεων μισ-θωτών, αντιπροσωπεύει έως και το 3,5 % του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος μιας χώρας.
Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ειδική υπηρεσία, η οποία να ασχολεί-ται με την ενημέρωση του κοινού πάνω στα ψυχολογικά προβλήματα, τα οποία δημιουργούνται από τις κακές εργασιακές σχέσεις στους χώ-ρους εργασίας.
Επίσης δεν υπάρχει υπηρεσία αποτελούμενη από ειδικούς επισ-τήμονες Ψυχιάτρους, Ψυχολόγους, Κοινωνικούς Λειτουργούς, η οποία να μπορεί να παίζει έγκαιρα και αποτελεσματικά ένα μεσολαβητικό ρό-λο μεταξύ αυτού ή αυτών, οι οποίοι υφίστανται την παρενόχληση και αυτού ή αυτών, οι οποίοι παρενοχλούν.
Προτείνομεν λοιπόν, η Πολιτεία, δηλαδή η Περιφέρεια, η Νο-μαρχία, η Δημαρχία, τα Επιμελητήρια, να φροντίσουν έγκαιρα για τη δημιουργία μιας τέτοιας υπηρεσίας.
Η υπηρεσία αυτή θα φροντίζει για την ενημέρωση των εργαζομέ-νων, των εργοδοτών, των Διευθυντών διαφόρων υπηρεσιών, των υπαλ-λήλων, με εκδηλώσεις όπως η σημερινή, σε τακτά χρονικά διαστήματα, αλλά συγχρόνως θα έχει και τη δυνατότητα να δρα και να παρεμβαίνει συμβουλευτικώς.
Το σημερινό πάνελ δηλώνει προς πάντα αρμόδιο, ότι είναι πρό-θυμο να συμβάλει εις την δημιουργία μιας τέτοιας υπηρεσίας.